Verdonk gaat de strijd aan met Rutte

'Droomkandidaat' Mark Rutte krijgt onverwacht Rita Verdonk tegenover zich als kandidaat-lijsttrekker van de VVD. De vraag is nu of de liberalen met Rutte het 'gat op links' willen dichten, of met IJzeren Rita het 'gat op rechts'.

Binnen de VVD wordt gerekend op een zeer spannende verkiezing voor het lijsttrekkerschap, nu minister Rita Verdonk onverwacht heeft gezegd dat ze overweegt het op te nemen tegen Mark Rutte. Alle VVD-leden mogen stemmen, vanuit huis. De uitslag is 31 mei.

Verdonk zei gisteren voor de EO-radio dat ze bij nader inzien toch overweegt kandidaat te staan voor het lijsttrekkerschap bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 2007. Ze denkt na tot volgende week woensdag, maar niemand in de VVD gelooft dat ze dan alsnog nee zegt.

Veel prominenten in de partij zijn totaal verrast door Verdonks besluit. Nadat Jozias van Aartsen zich als gevolg van tegenvallende gemeenteraadsverkiezingen terugtrok als politiek aanvoerder en lijsttrekker in spe, weigerde ze in de race te stappen. Ook toen het partijbestuur in maart kandidaat-lijsttrekkers Mark Rutte, Henk Kamp en Rita Verdonk polste, weigerde de minister voor vreemdelingenbeleid en integratie.

Verdonk verstoort het scenario dat de partijtop voor zich zag na de kandidatuur van staatssecretaris van onderwijs Mark Rutte. Die werd gezien als een droomkandidaat tegenover het PvdA-kanon Wouter Bos en de juiste man om te tonen dat de VVD een generatiewisseling doormaakt. Na zijn verkiezing in de partij zou Rutte het departement van onderwijs alvast inruilen voor de fractieleiderszetel in de Tweede Kamer. Om zo warm te lopen voor de parlementsverkiezingen.

Vanaf de behoudender flanken van de partij bleef echter de roep klinken om Rita Verdonk. Wint zij, dan moet ze het lijsttrekkerschap vanuit het kabinet erbij doen. Ze mag niet naar de Kamer omdat ze in 2003 geen plek had op de kandidatenlijst.

Voordat zij de onverwachte uitspraak deed over haar kandidatuur stelde Verdonk partijvoorzitter Van Zanen, interim-fractieleider Van Beek en vice-premier Zalm op de hoogte. Ze zei gevoelig te zijn voor de aanhoudende verzoeken uit de afdelingen, maar maakte niet openbaar wat haar precies tot de wending bewoog.

De eerste officiële reacties van VVD-politici kwamen op hetzelfde neer. “Hoe meer keus, beter“, zei Zalm. Behalve Rutte is het kamerlid Jelleke Veenendaal kandidaat, maar die wordt als kansloos beschouwd. Achter de schermen klinkt ook minder beleefdheid. Een prominente voorstander van Rutte schilderde Verdonk af als kansloos, omdat zij te eenzijdig zou zijn en geen ervaring in de Tweede Kamer heeft.

Anderen zijn juist overtuigd van de winstkansen voor Verdonk en vinden haar de juiste stemmentrekker. Kamervoorzitter Frans Weisglas zegt dat openlijk. Weisglas zei 'met overtuiging' op haar te stemmen en hij noemde Rutte “toch te veel het broertje van Wouter Bos“.

De andere afgehaakte kandidaat, minister van defensie Henk Kamp, zei dat hij niet alsnog meedoet. Kamp wordt gezien als Verdonk-aanhanger. Als zij wint, kan Kamp wellicht zijn droompositie als fractieleider innemen, wanneer Verdonk vice-premier wordt.

In mei mogen 40000 VVD-leden kiezen via internet, per brief of telefoon. Alleen wie voor 1 januari 2006 lid was mag stemmen.