Niet scheiding is boosdoener, maar wijze waarop

'Scheiden valt kinderen zwaar', kopte deze krant op dinsdag 24 januari. Onderzoeken naar echtscheiding laten zien hoe slecht dit voor kinderen is. En volgens onderzoeker Spruijt hangt dat vooral samen met het feit dat ouders hun eigen geluk boven dat van het kind stellen.

Maar als je kritisch doorleest in de onderzoeken naar echtscheiding, ontdek je dat het scheiden op zich niet de grootste ellende veroorzaakt, maar de manier waarop ouders met hun kinderen omgaan. In veel onderzoeken worden vragen aan kinderen gesteld over het effect van scheiden, maar vanuit de wetenschapsfilosofie is natuurlijk al heel lang bekend dat de vraag het antwoord bepaalt. Zolang het uitgangspunt van het onderzoek is dat scheiden het probleem is, zal dit er ook als antwoord uitkomen.

We kunnen ons nog heel lang op deze manier tegen scheiden verzetten en daarmee het verhaal blijven bevestigen hoe slecht het voor kinderen is. Natuurlijk is de ideale gezinssituatie altijd het beste voor kinderen. Maar een realiteit is dat dit dikwijls niet het geval is. Als je de onderzoeken goed leest, is het primaire probleem voor kinderen te moeten leven in een situatie die niet harmonieus is, waar veel ruzie en liefdeloosheid is. Een gezinssituatie met geweld en weinig aandacht voor kinderen is slecht voor de kinderen. Gescheiden ouders die respectvol met elkaar omgaan en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor een goede opvoeding van hun kinderen doen het volgens de onderzochte kinderen helemaal niet zo slecht.

We moeten dus zoeken naar de juiste vorm waarin ouders goed ouderschap kunnen uitoefenen. Het plan van de overheid om een ouderschapsplan bij scheiding verplicht te stellen, is daarbij een belangrijke vooruitgang. Maar misschien zou het zelfs nog verder moeten gaan, en zou élke ouder zich, al dan niet vrijwillig, moeten verdiepen in een ouderschapsplan. Er zijn zowel gescheiden ouders als veel samenwonende ouders die hun eigen geluk boven dat van het kind stellen.

Uitgangspunt van een ouderschapsplan zou moeten zijn om die situatie te creëren die het beste is voor het kind. Het is interessant wat er gebeurt als je allerlei vaststaande ideeën over relaties en kinderen loslaat. Het is nog maar heel recent in de geschiedenis van de mens dat er kerngezinnen zijn met vader en moeder en kinderen die langdurig samen in een huis leven. In vroeger tijden en andere culturen bestonden allerlei andere samenlevingsvormen. Onderzoek naar het overlijden van een van de ouders laat zien dat afwezigheid van de ouder op zich het probleem niet is, zolang de andere ouder positief over de afwezige ouder praat. De uitdaging aan moderne ouders is om kritisch te onderzoeken wat de mogelijkheden van een relatie zijn, en vervolgens die vorm te kiezen waarin ze elkaar niet tot last zijn en hun kinderen maximaal kunnen ondersteunen.

De discussie over scheiding gaat uit van twee uitersten: het ideale gezin vol met liefde of de ruziënde gescheiden ouders waarin de haat overheerst. Maar intussen ontstaan overal nieuwe vormen van ouder- en partnerschap, waarin kinderen op allerlei manieren een goede en respectvolle plek kunnen krijgen. Ik zou onderzoekers willen uitnodigen om zich niet langer te beperken tot de twee uitersten, maar de nieuwe vormen van ouderschap in beeld te brengen en in plaats van mensen angst aan te jagen voor de scheiding, mensen te inspireren.