'Jodenhaat wordt overdreven'

De Française Simone Veil (78) gaf gisteren de derde Nooit meer Auschwitz-lezing in Amsterdam. Veil overleefde Auschwitz en was de eerste vrouwelijke minister in Frankrijk en de eerste voorzitter van het Europees Parlement. Trouw sprak haar over het huidige antisemitisme.

Iran wil een 'wetenschappelijke conferentie' houden over de shoah. Teheran liet dinsdag weten dat 'de verdedigers van de holocaust' een halve eeuw aan het woord zijn geweest en dat het nu tijd is voor een tegengeluid. Wat vindt u daarvan?

“Het aantal studies met feiten over de jodenvervolging is overweldigend, wat is gebeurd kan niemand, op geen enkele manier in twijfel trekken. In Frankrijk hebben we ervaring met een aantal holocaust-ontkenners, die wilden ook een wetenschappelijke discussie. Het zijn mensen die beweren dat er veel minder Joden zijn vermoord dan onder andere blijkt uit de administratie van de nazi's zelf. Allemaal even onzinnig.“

Denken de Iraanse leiders echt dat de shoah nooit plaatsvond?

“Ik geloof geen seconde dat ze dit allemaal werkelijk menen, het is puur politiek. Zij hopen door het in twijfel trekken van de shoah de legitimiteit van Israël - dat er zonder de jodenvervolging nooit was geweest - te ondermijnen.“

De burgemeester van Amsterdam waarschuwde onlangs voor opkomend antisemitisme en homohaat onder jonge Marokkanen. In Frankrijk klagen leraren dat leerlingen van Noord-Afrikaanse afkomst de shoah een Joodse leugen noemen.

“Ik ga zelf langs op heel veel scholen, gisterochtend was ik nog op een collège in Parijs. Ik kan u vertellen dat de shoah nooit in twijfel wordt getrokken. Ik heb veel met leraren gesproken en nooit gehoord dat er leerlingen zijn die de holocaust ontkennen.“

Toch zegt de Franse onderwijsinspectie dat dit op zwarte scholen 'geregeld' gebeurt. En de socioloog Emmanuel Brenner laat in een boek dat hij met een aantal collega's schreef - 'Les Territoires perdus de la République' (Het verloren terrein van de Republiek) - veel leraren aan het woord die te maken krijgen met protesten als zij erover beginnen. Het boek citeert onder anderen een lerares die het advies krijgt dat ze boeken moet lezen die 'van de joden niet mogen verschijnen'

“Er zijn natuurlijk wel leraren die op weerstand stuiten als zij de shoah aan de orde stellen. Maar deze moeilijkheden zijn het gevolg van het conflict tussen Israël en de Palestijnen.

Bovendien worden jongeren blootgesteld aan veel propaganda via de satelliet-tv. Dit fenomeen is er ook pas sinds de tweede intifada.“

Is het minder ernstig als antisemitisme het gevolg is van het conflict in het Midden-Oosten?

“Luister eens, het boek dat u noemt is zeer omstreden.“

Omdat dit een taboe-onderwerp is?

“Niet omdat het een taboe-onderwerp is, maar het boek maakt het probleem groter dan het is. Sommige mensen zijn geobsedeerd door antisemitisme onder moslims.

Zo zijn er de laatste jaren Franse Joden vertrokken naar Israël, maar vaak zijn dit mensen die zelf helemaal niet eens zijn geconfronteerd met antisemitisme. Vaak gaat het om families die in 1955 of 1962, na de onafhankelijkheid van Marokko en Algerije, naar Frankrijk kwamen. Zij hebben het idee dat ze nog eens verjaagd kunnen worden. En het zijn vaak jongeren die erg religieus zijn, voor hen is het jodendom een manier van leven waardoor zij zich in Israël beter thuisvoelen.

Wat Brenner betreft, ik ken hem, ik weet iets van zijn gemoedstoestand. De voorbeelden zijn er, maar het verschijnsel wordt sterk overdreven. Joden zijn in Frankrijk bijzonder sterk vertegenwoordigd in de politie, de media, de filmindustrie, ze zijn veel prominenter aanwezig dan je op grond van hun aantal mag verwachten. Niemand protesteert daartegen, niemand zegt dat het er te veel zijn. Dat gebeurde voor de oorlog wel, toen verschenen er in Frankrijk twee, drie antisemitische kranten.“

En nu komt het antisemitisme uit een andere hoek: het 'arabo-islamitisch milieu', om te spreken met filosoof en oud-minister van onderwijs Luc Ferry.

“Maar het is niet hetzelfde antisemitisme als van voor de oorlog. Dit is veel minder zorgwekkend dan vaak wordt beweerd, de ouders van deze kinderen zijn volledig op het Midden-Oosten gericht, hun kinderen papegaaien dingen na. En vergeet niet dat het racisme gericht tegen moslims, dat van het Front National, altijd veel virulenter is geweest. Aanhangers van deze partij hebben verschillende racistische moorden gepleegd.

Het heeft mij ook verbaasd dat zo weinig mensen hebben gewaarschuwd tegen de film die Mel Gibson een paar jaar geleden heeft gemaakt, 'The Passion of The Christ'. De wortel van het antisemitisme in Europa is het idee dat de Joden Christus hebben vermoord en niets is gevaarlijker dan deze mythe opnieuw leven inblazen.“

Die film heeft niet tot problemen geleid. Heeft u zich voor niets zorgen gemaakt?

“Gelukkig heeft de film niet het effect gehad waar ik bang voor was. Maar ik blijf waarschuwen tegen zulk antisemitisme met religieuze wortels. Dat is een veel ernstiger, fundamenteler probleem.

Toen ik vier jaar oud was zei een meisje tegen mij op het schoolplein: 'Ben jij joods? dan gaat je moeder naar de hel'.“

De Koran is ook niet vriendelijk over joden. Ook moslims kunnen antisemitisme religieus motiveren.

“Ja, maar dat doen ze niet. In Frankrijk is de rector van de moskee in Parijs, Dalil Boubakeur, toonaangevend. De meeste imams verwerpen het antisemitisme.“

In uw lezingen legt u vaak de nadruk op de uniciteit van de shoah. Wat is het gevaar van gelijkstellen van, bijvoorbeeld, de genocide in Rwanda en Auschwitz?

“Ik benadruk niet de uniciteit, maar het specifieke karakter van de shoah, dat is een belangrijk verschil. Als je Bosnië, Rwanda en nog enkele tragedies op een lijn stelt met de jodenvervolging, is banalisering het onvermijdelijke gevolg. Daarmee is niemand gediend en het vertroebelt de blik op de oorzaken. Vooral Bosnië was iets heel anders dan de shoah. Pol Pot in Cambodja liet iedereen die geen boer of arbeider was uitmoorden: ook niet te vergelijken met de shoah, waar geen sociaal onderscheid werd gemaakt.“

En de slavernij? Een vereniging van zwarte Fransen noemt de slavenhandel 'onze holocaust'.

“Dat is een ingewikkelde kwestie. Je moet de identiteit van mensen erkennen en ook hun lijden. Tegelijk moet je komende generaties niet opvoeden met het idee dat ze slachtoffers zijn.“