Een beetje open staan voor de vreemdeling

Wie oog heeft voor de huidige veranderingen in de wereld begrijpt beter dat het ’wij-zij’ denken in verband met migranten eigenlijk flauw gedoe is.

Op de nationale naturalisatiedag riep de Maastrichtse burgemeester Gerd Leers met nostalgie de spreekwoordelijke Nederlandse gastvrijheid in herinnering. Die heeft in zijn ogen nu plaatsgemaakt voor paranoïde kortzichtigheid, vertaald in restrictieve maatregelen rond migratie en naturalisatie. Politieke partijen proberen ermee te scoren. Ze zitten gevangen in de dodelijke greep tussen ’wij’ en ’zij’, ’autochtonen’ en ’allochtonen’, christenen en moslims.

Leers pleit voor een open migratie-model, dat iedereen verwelkomt op voorwaarde dat hij of zij via een baan of eigen bedrijf en via een sociaal-cultureel inburgeringsprogramma een volwaardig bestaan opbouwt. Het is in ons eigen belang, zegt Leers, dat wij met elkaar een ’sociaal contract voor de toekomst’ sluiten.

Daarom moeten wij uit het doolhof van bureaucratische regels voor al die categorieën van nieuwe minderheden, waarover wij het ook op Europees niveau nog niet eens zijn geworden, en die alleen maar leiden tot doodlopend defensief immigratie- en integratiebeleid. Dat leidt op haar beurt weer tot aantasting van de rechten van mensen, tot frustratie en vreemdelingenhaat.

Een meer constructieve benadering is om al die categorieën te bezien vanuit het perspectief van migratie als deel van het proces van globalisering. Deze benadering haalt ons uit onze kleine claustrofobische wereld en brengt ons bij Europese en mondiale ontwikkelingen op weg naar constructieve beleidsinitiatieven met een perspectief op de toekomst.

Leers verwijst zelf naar de instroom van buitenlanders die in de vorige eeuw zijn eigen regio Zuid-Limburg tot bloei hebben gebracht. Hij geeft hiermee aan dat open migratie geen utopie is.

In juni verscheen een rapport van de Hoge Commissaris voor Minderheden van de OVSE. Het was een vergelijkende studie naar het integratiebeleid van gevestigde democratieën als Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Zweden en Engeland. Het onderzoek richtte zich op de dynamiek van migratie en de visie op een pluriforme, vitale en lerende samenleving waar integratie is gebaseerd op sociale samenhang en respect voor diversiteit. Vanaf het begin is het duidelijk dat integratie niet hetzelfde betekent als assimilatie.

Europa heeft al een heterogene bevolking en migratie maakt de diversiteit alleen maar groter. Wat betekent open migratie dan in dit verband? Het gaat om een samenhangend en gecoördineerd beleid, door nationale overheden aan regels gebonden, en uitgevoerd samen met het maatschappelijk middenveld. Het betekent ook dat migratie een vast onderdeel uitmaakt van alle beleid: politieke participatie, werkgelegenheid, toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en andere dienstverlening. Respect voor diversiteit moet daar de kern van zijn. En daarmee bedoelt het OVSE-rapport een zorgvuldig ontwikkeld integratiebeleid met behoud van eigen taal, cultuur en religie, met interculturele media, met maatregelen die het intercultureel bewustzijn van iedereen bevorderen.

Dit alles is gebaseerd op de ervaringen van vallen en opstaan in de onderzochte landen. Wij moeten die aanbeveling zien als een een uitnodiging, een uitdaging om aan iets nieuws te beginnen.

Maar eigenlijk is er niets nieuws onder de zon. Gerd Leers roept zijn ’christelijke inborst’ in herinnering die hem zegt dat niemand het recht mag claimen op een eigen stukje aarde. Verkeer van kapitaal en goederen is grensoverschrijdend geworden, maar globalisering mag niet alleen een economisch verschijnsel zijn. Globalisering geldt ook voor het verkeer van mensen, voor het vermengen van culturele waarden, tradities en gewoonten. Het betekent het leggen van verbanden over de hele wereld, onderlinge afhankelijkheid en wereldwijde sociale verbanden.

Vandaag de dag kennen wij wel vrij verkeer van kapitaal, goederen, diensten en cultuur, terwijl het verkeer van mensen nog aan veel beperkingen onderhevig is. Maar verplaatsing van mensen valt niet te stoppen. Mensen hebben elkaar nodig, zowel op individueel niveau als tussen volken en bevolkingsgroepen. Mensen hebben medemensen nodig, goede buren.

In het christelijk-sociaal gedachtegoed is respect voor diversiteit vertaald in liefde voor je naaste. Het concept van de naaste is universeel gemaakt, zonder abstract te worden. God liefhebben wordt een leugen als wij ons afsluiten voor onze medemens of wanneer wij hem gaan haten (Encycliek Deus Caritas Est van paus Benedictus XVI). Als wij onze naaste niet kennen, moeten wij er moeite voor doen hem te leren kennen. De leer van de kerk vraagt om een globalisering van de solidariteit.

De regering kondigde een nieuw migratiebeleid aan. Visie op migratie betekent dat wij een visie hebben op onze toekomstige samenleving zonder de realiteit uit het oog te verliezen. Hoe gaan wij met onze medemens om? Wat willen wij samen tot stand brengen? Tot nu toe hebben wij in de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen weinig of niets van zo’n visie gezien. Maar het is nog niet te laat.

Hoeveel intercultureel onderwijs genieten onze kinderen?