Eilanders mogen na dertig jaar even bij hun huis kijken

De Chagos-eilanden krijgen voor het eerst in dertig jaar weer bezoek van Chagossiërs.

Dertig jaar nadat de eilanden door de koloniale macht Groot-Brittannië werden ontruimd, mogen ruim honderd voormalige inwoners er heen. Gisteren vertrokken ze met een schip vanuit Mauritius, een reis van tweeduizend kilometer Ze zullen er bidden bij de graven van hun voorouders en gaan kijken hoe de verlaten kokosplantages er bij staan.

Het liefst zouden ze er weer gaan wonen. Maar dat mag niet van de Britten. Of eigenlijk: van de Amerikanen, die op het hoofdeiland Diego Garcia een grote basis hebben. Om het gehuurde vrij op te leveren, brachten de Britten tussen 1967 en 1973 tweeduizend mensen naar Mauritius. Daar wonen de meesten nog steeds met hun nazaten, anderen wonen op de Seychellen of in Groot-Brittannië zelf. Ze zijn met vijfduizend; hun vertegenwoordigers voeren een niet aflatende strijd in de gerechtshoven voor compensatie en recht op terugkeer.

In geld zijn ze wel voldoende gecompenseerd, volgens de Britse rechters, maar de uitzetting zelf had, aldus het High Court in 2004, zelfs niet de schijn van een wettige maatregel.

Toch mochten de eilanders niet terug. Het oude bevel werd meteen vervangen door een koninklijk besluit dat de eilanden tot verboden gebied verklaart. De Amerikanen hebben duidelijk gemaakt dat ze, zeker na de aanslagen van 11 september 2001, geen burgerbevolking bij hun basis willen hebben, zelfs niet op de onbewoonde kleinere eilanden, zoals Peros Banhos en Salomon. En ze zijn huurder tot 2016, met een optie tot 2036.

De basis is voor hen van groot strategisch belang. Er zijn tankvliegtuigen gestationeerd, en lange-afstandsbommenwerpers, die onder andere op Afghanistan en Irak vlogen. Volgens Amnesty International is er een geheime gevangenis voor terrorismeverdachten.

Officieel zegt de Britse regering dat terugkeren naar de eilanden niet gewenst is omdat die de bewoners geen bestaan kunnen bieden. En dan zouden ze aangewezen zijn op steun uit het 'moederland'. Maar hun voorman Louis Olivier Bancoult - 42 jaar oud, hij was vier toen hij weg moest - houdt zich liever aan de website van het Amerikaanse leger, zei hij tegen de krant The Scotsman. Die geeft hoog op van de leefomstandigheden voor het personeel in de archipel. Bancoult gelooft dat toeristen de witte stranden ook zullen waarderen. “We kunnen wel afspreken met de Amerikanen dat we de eilanden samen bewonen.“