Religieuze kleur steeds belangrijker

Sinds de aanslag op de sjiitische Gouden Moskee vorige maand in Samarra zijn soennieten en sjiieten in Irak bezig territorium te veroveren.

Door het sektarische geweld zijn meer dan 30000 Irakezen hun huizen ontvlucht, stelt de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM).

Vele duizenden Irakezen ontvluchtten de afgelopen weken wijken waarin hun religieuze groep in de minderheid is. Het werkelijke aantal ontheemden is vermoedelijk hoger dan 30000, omdat velen bij familie intrekken en het IOM hen niet meetelt. Het Rode Kruis vangt in Irak inmiddels zo'n duizend ontheemden op in kampen.

“De stad wordt opgedeeld“, stelt de Nederlandse journalist Anneke van Ammelrooy vast, die sinds de val van Saddam met haar Iraakse man in Bagdad woont. Ze hebben een krant opgezet, maar zijn vanwege het geweld terug in Nederland.

Dagelijks worden in Bagdad lijken gevonden, meestal geboeid en geblinddoekt, soms onthoofd, vaak door het hoofd geschoten. Dat is onderdeel van de opzet van milities om wijken te 'zuiveren', zegt Van Ammelrooy. “Je hoort steeds vaker over wijken die worden geschoond, door minderheidsgroepen angst aan te jagen en te verjagen.“

Dat gebeurt bijvoorbeeld door dreigbrieven met kogels te bezorgen. Niet overal heeft dat het beoogde effect: in de overwegend sjiitische wijk Al-Amel riepen soennieten de hulp in van milities die hun sjiitische buren vermoordden omdat die de brieven zouden hebben verstuurd.

Ondanks het grote aantal gemengde huwelijken wordt de religieuze 'kleur' steeds belangrijker in Irak. “Toen we in 2003 kwamen maakte het niet uit of de journalisten die we aannamen sjiitisch of soennitisch waren, als ze maar goed waren“, vertelt Van Ammelrooy.

“Nu gedragen sommigen zich alsof ze bij een sjiitische of soennitische partij horen. Er zijn spionnen op de krant die informatie doorgeven aan groepen moordenaars.“

Volgens Van Ammelrooy past dit alles in het beleid van sjiitische radicalen binnen de coalitie van premier Jaafari. Sinds de aanslagen in Samarra hebben die vrij spel, stelt ze. Premier Jaafari zou in feite de macht naar zich toe hebben getrokken, in het vacuüm dat door de impasse over de vorming van een nieuwe regering is ontstaan.

Sjiitische milities gaan hun gang, onder meer binnen de veiligheidstroepen van de (sjiitische) minister van binnenlandse zaken. Jaafari beheerst de staats-tv Al-Irakija, en daarmee de belangrijkste informatiestromen.

Voor andere media is het schrijven over deze ontwikkelingen taboe en levensgevaarlijk, stelt Van Ammelrooy.

Hoe gecompliceerd de situatie is, blijkt uit de oproep die het ministerie van defensie deze week via niet-sjiitische tv-zenders verspreidde. Daarin wordt burgers aangeraden niet mee te werken als bij nachtelijke patrouilles geen coalitietroepen aanwezig zijn.

De achterliggende boodschap: kijk uit voor milities die doen alsof ze politie of leger zijn. Want burgers worden ontvoerd en vermoord.

Volgens de Nederlands-Iraakse politicoloog Fuad Hussein zijn de zuiveringen een voorbode van straatgevechten om de macht in de wijken van Bagdad.

Hussein is stafchef van de Koerdische leider Massoed Barzani maar spreekt op persoonlijke titel. Hij voorspelt dat de gevechten pas zullen ophouden als “er een nieuwe machtsbalans is. De regering heeft geen controle en geen instrumenten om de etnische zuiveringen tegen te gaan.“

Hij tekent een stad waar wijken nu al grotendeels in handen zijn van de verschillende groepen: van de oude Baath-partij en Al-Kaida tot sjiitische milities. Het Iraakse leger heeft daar weinig tegen in te brengen. “Dat is helemaal niet klaar om Bagdad te controleren. Want het is net zo verdeeld als de samenleving. Ook de soldaten zijn loyaal aan hun eigen etnische groep.“