De les van de inburgeringswet: integratie kun je niet forceren

De kans dat de inburgeringswet van minister Verdonk op 1 januari 2007 kan ingaan, is erg klein. De minister zal haar ambities over het bereik van de wet moeten bijstellen, wil zij een belangrijk politiek wapenfeit op haar naam schrijven. Tot nu toe leek ze daartoe niet bereid, maar gisteren gaf ze signalen af dat ze onder de druk van de Tweede Kamer tot concessies bereid is. Dat is rijkelijk laat. Het parlement stelde ruim twee jaar geleden na de enquête naar dertig jaar minderheden vast dat de overheid zich te vrijblijvend tegenover de immigranten heeft opgesteld, te vaak achter de feiten aanhobbelde en ontwikkelingen op hun beloop liet. Het was eerder ondanks dan dankzij het beleid dat veel allochtonen goed terecht zijn gekomen.

Deze laatste conclusie heeft in de politiek minder sporen nagelaten dan de eerste. De overheersende reactie was dat het integratiebeleid verplichtender moest worden. Dat uitte zich vooral in het brede verlangen naar een dwingender stelsel van inburgering. Minister Verdonk heeft daar prompt werk van gemaakt, maar al snel bleek dat de ambities groter waren dan de juridische mogelijkheden. Zelfs nu de bewindsvrouw haar plannen tot drie keer toe heeft afgezwakt, overheerst nog de twijfel of haar beleid bij de (Europese) rechter stand kan houden omdat het discriminerend zou zijn. De Raad van State en andere deskundigen hebben erop gewezen dat zij twee soorten burgers creëert, nu zij ook een kwart miljoen genaturaliseerde oudkomers van allochtone afkomst wil verplichten tot het inburgeringsexamen.

De neiging is sterk de minister verantwoordelijk te houden voor de vertraging in het streven immigranten met taal- en kennisachterstand bij de samenleving te betrekken. Maar terecht is dat niet. Veeleer is de oorzaak dat de politiek van de ene naar de andere kant is doorgeslagen, en nu de integratie als het ware wil forceren. Dat is niet reëel. De geschiedenis leert dat integratie van immigranten een proces is dat ten minste drie generaties duurt. Het is geen kwestie van een druk op de knop in Den Haag, hoewel politici dat wel suggereren.

De les van de inburgeringswet is dat het verstandiger is van de realiteit uit te gaan en vooral naar effectieve en kleinschalige, lokale mogelijkheden te zoeken om immigranten te integreren. De weg ’boven langs’ loopt stuk op te hoog gespannen verwachtingen.