Navo-protest nekt Joesjtsjenko

Oekraïne wil in 2008 toetreden tot de Navo. Maar in eigen land nemen de protesten hiertegen snel toe. Een Navo-oefening op de Krim met onder meer Groot-Brittannië moest worden uitgesteld.

De komst van tweehonderd Amerikaanse marine-reservisten op de Krim eind mei was voor de tegenstanders van de Navo de druppel. De Amerikanen was gevraagd te helpen bij de voorbereiding van een grootscheepse Navo-oefening deze zomer. Maar demonstranten met spandoeken als ’Navo is de vijand’ en ’Rusland is een vriend’ beletten het Amerikaanse marineschip bijna zijn lading te lossen. Sindsdien zijn er op de Krim – het zuidelijke Oekraïense schiereiland waar de Oekraïense én de Russische vloot gevestigd zijn – dagelijks protesten. Het pro-Russische regionale bestuur riep de Krim zelfs uit tot ’Navo-vrije zone’, tot afgrijzen van Kiev.

Voor de pro-Europese Oekraïense president Joesjtsjenko is het Navo-lidmaatschap een heel belangrijk doel. Zeker nu de deur naar de EU voor het land is dichtgeslagen, zoals Nederland Joesjtsjenko bij zijn recente staatsbezoek nog eens onder de neus wreef. Bovendien leek het een mooie bliksemafleider: zijn regering heeft weinig binnenlandse problemen, zoals corruptie, kunnen oplossen.

Maar Joesjtsjenko’s Navo-wens lijkt nu zelfs zijn gezag en daadkracht in eigen land te ondermijnen. De kloof in de ex-sovjetrepubliek tussen het pro-Russische Oosten en het nationalistische Westen is nog dieper dan tijdens de Oranjerevolutie in 2004, die Joesjtsjenko aan de macht hielp. In het oosten nam de afgelopen tijd de ene na de andere provincie het Russisch aan als officiële taal (8 van de 47 miljoen Oekraïeners zijn etnische Russen). Deze taalstrijd kan volgens het invloedrijke weekblad Zerkalo Nedeli niet los gezien worden van de anti-Navoprotesten.

Rusland gooide deze week nog wat olie op het vuur, door luidkeels te roepen dat Navo-toetreding van Oekraïne (en Georgië) voor Moskou een ’enorme geopolitieke verschuiving’ zou betekenen. De geruststelling van Navo-topman De Hoop Scheffer, dat ’de Navo-oefeningen met Oekraïne al jaren op deze manier gehouden worden’, maakte weinig indruk.

Zelfs in Joesjtsjenko’s thuisbasis, het westen van Oekraïne, neemt de steun voor Navo-toetreding af. De nationalisten (die vooral in het westen wonen) willen geen ’buitenlandse inmenging’. Ze krijgen daarin bijval van socialisten en communisten overal in het land.

Diezelfde socialisten – oude oranje-partners van Joesjtsjenko – hebben de Navo-kwestie tot een struikelblok voor de coalitievorming gemaakt. Joesjtsjenko’s bondgenoten ruziën al sinds de verkiezingen in maart over het vormen van een nieuwe regering. Het parlement is vleugellam en daarom weigerde het ook de vereiste toestemming te geven voor de komst van Britse Navo-troepen.

Joesjtsjenko staat nu voor het blok: moet hij zijn vurige wens snel toe te treden tot de Navo opofferen voor binnenlandse politieke stabiliteit? Het zal internationaal gezichtsverlies betekenen, maar aangezien Joesjtsjenko ook na 2008 wil blijven regeren, zal hij waarschijnlijk water bij de Navo-wijn doen.