Over petkuser en paapjes

Zeker, in de Dikke Van Dale staan typefouten en slordigheden. Maar niet elke 'fout' is er ook daadwerkelijk één.

Het duizelt me en het barst inderdaad van de fouten. Ik doel op het stuk van Carlos Callaert over de Dikke Van Dale (28 maart). Elk naslagwerk bevat typefouten en slordigheden - dat is onvermijdelijk. Ook Van Dale laat -net als Oxford, Duden en Robert - weleens een steekje vallen en elke keer als ik met zo'n foutje geconfronteerd word, ben ik bedroefd maar ook blij. Blij, want elke typefout die gebruikers signaleren, komt op onze correctielijst. Gelukkig wordt die nooit zo lang als Carlos Callaert suggereert. Want de meeste 'fouten' die Callaert in zijn kritische stuk signaleert, zijn geen fouten.

Zo constateert hij dat het woord petkuser - ja, ik moest het zelf ook even opzoeken - niet goed verklaard wordt in Van Dale. In het woordenboek staat dat de vaste verbinding petkuser (haver) een 'haversoort' is, terwijl Callaert met grote stelligheid beweert dat we hier met rogge te maken hebben. Nu moet ik toegeven dat petkuser haver geen alledaagse vaste verbinding is, maar we hebben hier toch echt met haver te maken. Petkuser verwijst naar het landgoed Petkus, waar de plantenveredelaar Ferdinand von Lochow zich in de 19de eeuw bezighield met veredeling van roggezaad én haverzaad. Er zal dus vast ook wel petkuser rogge bestaan -al is die verbinding in het Nederlands blijkbaar niet aangetroffen - maar dat wil niet zeggen dat petkuser haver geen haver zou zijn.

Of het sop de kool waard is, laat ik in het midden, maar het bekritiseren van een woordenboek begint met goed lezen. En dat lijkt niet het sterkste punt van Callaert. Zo meent hij nóg een fout te hebben ontdekt. Bij barmsijs - onder vogelaars een niet onbekende naam - staat dat dit een 'soort van sijs' is die luistert naar de Latijnse naam Carduelis flammea en die ook bekendstaat onder het synoniem paapje. Bij paapje, betekenis 2, staat in het woordenboek netjes de synoniemdefinitie 'barmsijs'. Prima in orde, zou je dus denken, maar Callaert vindt van niet. Waarom niet? Welnu, paapje is een polyseem woord, een woord met meer dan één betekenis, en dat houdt in dat paapje behalve 'barmsijs' bijvoorbeeld ook 'de bloem van de brem' betekent. Bovendien verwijst paapje naar een 'algemene, maar bij ons vrij schaarse broedgast (Saxicola rubetra)'. En omdat bij paapje een vogel beschreven wordt die naar de Latijnse naam Saxicola rubetra luistert, zou paapje volgens Callaert niet ook een synoniem kunnen zijn van barmsijs.

Je kunt het iemand niet kwalijk nemen dat hij appels niet van peren kan onderscheiden, maar het is voor een krant op z'n minst correct om de beweringen te toetsen. Of om contact met Van Dale op te nemen. Callaert heeft dat eerder dit jaar gedaan. Hij had een hele lijst van kritiekpunten waar uiteindelijk bitter weinig van overbleef. Maar toch, ook in die lijst signaleerde Callaert terecht een typefout en daarom ben ik blij met zo'n lijst. Elke correctie verbetert het woordenboek. Maar kritiek die nergens op slaat, daar wordt niemand wijzer van.