Examencommissies in hoger onderwijs falen

In 2002 ontdekte de onderwijsinspectie dat examencommissies in het hoger onderwijs niet goed werken. Dat heeft niet tot verbetering geleid, bleek deze week.

De inspectie meldde donderdag dat diploma's in het hoger onderwijs soms onterecht worden uitgereikt, onder meer doordat studenten vaak beoordeeld worden door onbevoegden.

Vier jaar geleden merkte de inspectie al op dat in 60 procent van de examencommissies mensen zitten die er volgens de wet niet horen. Zij doceren niet aan de betreffende opleiding of zijn zelfs niet aan de hogeschool of universiteit verbonden. Vaak zitten er leden van het managementteam in de commissies, die er financieel belang bij hebben dat er veel afgestudeerden zijn, meldde de inspectie in 2002.

Het disfunctioneren van de examencommissies zorgde er deels voor dat hogescholen konden sjoemelen met het geven van diploma's aan (buitenlandse) studenten die nauwelijks onderwijs kregen, wat in hetzelfde jaar bekend werd onder de naam 'hbo-fraude'.

Nu de inspectie weer met een (tussen-)rapport komt waarin staat dat universiteiten, maar vooral hogescholen diploma's afgeven aan studenten die niet voldoen aan de eisen, is de reactie van het ministerie van onderwijs lauw: 'Laten we het vervolgonderzoek afwachten'.

Waarom er in 2002 niet is opgetreden, weet de inspectie nu niet meer. Het ministerie houdt het erop dat de signalen niet ernstig genoeg waren. “Als we de rol van de raden van toezicht versterken in de nieuwe Wet op het hoger onderwijs, hebben we er vertrouwen in dat het goed komt“, aldus een woordvoerder. Die wet wordt in 2007 ingevoerd.

Ook de inspectie adviseert dat de raden van toezicht, die meestal bestaan uit drukbezette zakenmannen, beter moeten opletten of diploma's terecht worden verstrekt. Volgens Karl Dittrich, voorzitter van de keuringsorganisatie in het hoger onderwijs (NVAO) is het onmogelijk voor de leden van de toezichtsraden om dat in de gaten te houden.

Dittrich: “Ook wij letten niet op elke individuele scriptie. De NVAO ziet er wél op toe dat het niveau aan het eind van de opleiding voldoet aan van tevoren vastgestelde eindtermen.“ De conclusie van de inspectie dat niet altijd duidelijk is wat een diploma in het hoger onderwijs waard is, komt niet overeen met de observaties van de NVAO.

Voor invoering van landelijke examens voor het hoger onderwijs -zoals het basisonderwijs de Cito-toets kent en het voortgezet onderwijs de centraal schriftelijke eindexamens- voelt de inspectie niets. “Dat leidt tot verder uitholling van de professionele positie van de docenten. Het hoger onderwijs moet zelf de tentamen- en exameneisen vast blijven stellen.“

De onderwijsinspectie stelt wel voor een bijlage bij diploma's te stoppen, waarin naast de examenvakken, ook wordt aangegeven op welke gronden de afgestudeerde tot het examen is toegelaten en welke examinator de uitslag heeft vastgesteld.