Verdonk zet met haar kandidatuur de tegenstellingen op scherp

De VVD wacht een open, maar riskante strijd om het lijsttrekkerschap, nu minister Verdonk zich gisteren na staatssecretaris Rutte en het kamerlid Veenendaal als kandidaat heeft aangemeld. De bewindsvrouw hield nog wel een slagje om de arm, maar de bedenktijd die ze zichzelf gunt lijkt vooral bedoeld om bijval te mobiliseren. Die kwam gisteren in ruime mate via verschillende websites: Go Rita, go! Dat fenomeen geeft al aan dat de strijd om het VVD-leiderschap zich zal toespitsen op de immigratie- en integratiekwestie, waarop Verdonk zich sterk heeft geprofileerd.

Dat kan duidelijkheid scheppen over de positie van de partij, maar brengt ook risico's mee, niet alleen voor de partij maar ook voor het maatschappelijk klimaat. Een polarisatie over de vreemdeling binnen onze poort is gevaarlijk, omdat verharding van politieke tegenstellingen al snel raakt aan de verhoudingen tussen groepen in de samenleving.

Verdonk heeft zich in haar ministerschap doen kennen als een strenge poortwachter, die aan mensen die tot onze samenleving worden toegelaten bovendien hoge eisen stelt. Zij verlangt van hen vooral dat ze zich aan de Nederlandse normen en waarden aanpassen. Zelf typeerde ze haar beleid als duidelijk, daadkrachtig en consequent. Met die lijn krijgt ze nu bijval, maar gebleken is ook dat zij daarmee grote weerstanden oproept. Vooral de laatste tijd lijkt ze de tegenstelling bewust op te zoeken. Zo zei ze gisteren in een vraaggesprek op de EO-radio dat de allochtonen met hun voorkeur voor de PvdA bij de raadsverkiezingen voor een vlucht in veiligheid en passiviteit hebben gekozen.

Het gevecht met haar belangrijkste tegenstrever, staatssecretaris van onderwijs Rutte, heeft dus een zware politieke lading. Het kan duidelijk maken waar de VVD staat, maar ook als een splijtzwam werken. Rutte behoort tot de vleugel in zijn partij die hangt aan redelijkheid, een gematigde toon, optimisme, leven en laten leven. Vorig jaar om deze tijd keerde hij zich tegen degenen in de VVD, onder wie Verdonk en het kamerlid Hirsi Ali, die het recht van burgers om eigen scholen op te richten wilden afschaffen om zo de groei van islamitische scholen te stoppen.

De schaduw van dit conflict hangt zo zwaar over de strijd om het leiderschap dat we bijna vergeten dat de VVD de tweede grote partij is waar twee vrouwen zich opwerpen als kandidaat-aanvoerder. Dat is in elk geval winst.