Verzet is groot, maar geweld bij velen omstreden

Vernielde tv-studio's en auto's, en zeker 150 gewonden, van wie tweederde politiemensen. Dat was de som van gewelddadig protesten maandagnacht in de Hongaarse hoofdstad.

De relschoppers die de Hongaarse tv plunderden, trokken de vergelijking met de revolutie van 1956. Weinigen zullen het met hen eens zijn, al is er sinds die dagen niet meer zulk geweld in Boedapest geweest.

De harde kern van voetbalsupporters en aanhangers van extreem-rechts die de rellen veroorzaakten, kan niet rekenen op de sympathie van de rechtse oppositie in het parlement. Maar de tienduizenden die eerder voor het parlement vreedzaam betoogden voor het aftreden van de Hongaarse premier Gyurcsány, tonen wat voor politieke kloof de Hongaarse samenleving verdeelt.

Al sinds de verkiezingen van mei trekt de oppositie de rechtmatigheid van de huidige regering in twijfel. Dit weekend lekte de tape uit, waarop premier Gyurcsány tegenover zijn eigen Socialistische Partij (MSzP) erkende dat hij de afgelopen jaren gelogen had als hij zei dat goed ging met het land. Maar al lang voor het uitlekken van de band beschuldigde de grootste oppositiepartij Fidesz de premier van leugens en bedrog, omdat hij tijdens de verkiezingscampagne niet heeft gezegd dat hij grootscheepse bezuinigingen en hervormingen zou doorvoeren.

Die bezuinigingen hebben Gyurcsány ook onder de eigen kiezers veel aanhang gekost. Het pakket is nodig om het begrotingstekort, nu tegen de zeven procent, in een paar jaar tijd tot een voor de EU aanvaardbare hoogte terug te brengen. Het omvat onder meer belasting- en premieverhogingen, afschaffing van de subsidie op energie, invoering van collegegeld aan de universiteit en een hervorming van de vastgelopen gezondheidszorg. Studenten, onderwijzers, apothekers en artsen hebben daar al tegen gedemonstreerd.

Over anderhalve week gaat Hongarije naar de stembus voor lokale verkiezingen. In de opiniepeilingen doet de MSzP het niet goed, precies zoals Gyurcsány op de gewraakte band overigens voorspelt. Zijn toespraak draait erom dat hij niet meer bereid is om te liegen ter wille van hoge populariteitscijfers en dat hij de volgens hem noodzakelijke hervormingen wil doorvoeren, wat ze hem politiek ook kosten.

Oppositieleider Orban heeft de afgelopen weken herhaaldelijk gezegd dat Gyurcsány moet aftreden en dat er parlementsverkiezingen moeten komen als de MSzP bij de lokale verkiezingen inderdaad verliest. Met name het meest conservatieve deel van zijn aanhang meent dat de regering eigenlijk onrechtmatig is. Fidesz-aanhangers begroetten de premier de afgelopen weken, waar hij in Hongarije zijn beleid kwam uitleggen, vrijwel in ieder dorp en stad met een fluitconcert. Op spandoeken werd het aftreden van de regering geëist.

Met name vanuit extreem-rechtse kringen komen al langer geluiden dat een revolutie nodig is. Erg invloedrijk zijn die groeperingen tot nu toe niet. De belangrijkste ervan, de Hongaarse Partij voor Waarheid en Gerechtigheid (MIüP) raakte vijf jaar geleden zijn zetels in het parlement kwijt en kan tegenwoordig op rond de één procent van de stemmen rekenen. Maar juist voor die partijen zijn de huidige demonstraties een goed moment om zich te profileren. MIüP-leider Istvan Csurka was maandag dan ook buitengewoon actief voor het parlement.

Het geweld waarmee Csurka’s aanhang tekeer ging, komt niet geheel onverwacht. In extremistische cirkels leeft, zo bleek gisteren, al langer het idee om de regering met geweld tot aftreden te dwingen. Volgens de webkrant Index.hu kreeg Budapest Radio vorige week al een cd toegestuurd waarop werd gedreigd dat Boedapest zal branden als het kabinet niet snel aftreedt.