’Hee wief, rij toch rechts van de weg – met Wilhelmina over de Veluwe.

Graag mocht prinses Wilhelmina de Veluwse bossen rond Apeldoorn intrekken om er te fietsen of te schilderen – haar grote hobby. Dat deed ze vanuit een rijdend schildersatelier, ’de schilderwagen’, die zij op diverse plaatsen in de omgeving van Paleis Het Loo liet klaarzetten, zo schrijven de samenstellers van de nieuwe ’Koninklijke Wilhelmina route’, een fietstocht van 45 kilometer.

De prinses, die afgelopen donderdag – 31 augustus – 126 jaar zou zijn geworden, wilde namelijk niet alleen in de zomer kunnen schilderen, maar ook ’s winters, en bedacht daarvoor zelf ’een geniale oplossing’, zegt ir. E. Reinders, haar opperhoutvester tot haar dood in november 1962, in een herdenkingsboek van Wilhelmina dat begin jaren tachtig verscheen. „Zij heeft daarvoor een badwagentje uit Scheveningen min of meer laten maken en daar een kachel en een groot raam in laten aanbrengen. Het wagentje werd door een paard getrokken naar een bepaalde plek gereden, waar zij zich dan per auto naar toe liet brengen om dan vanuit haar verwarmde kamertje te gaan schilderen. Het was wel een vreemd gezicht dat wagentje middenin de winter met een rookpluim uit de schoorsteen door de bossen van Het Loo te zien rijden.”

De schilderwagen lijkt wel een verre voorloper van de kampeerauto die anno 2006 overal is te zien. Het is ook een ideaal vervoermiddel voor deze uitgestippelde fietsroute: fietsen achterop, naar de Veluwe rijden, camper parkeren en een paar uur fietsen, door bossen vooral, maar ook over heide en andere open plekken.

Hier, ’te midden van Gods heerlijke natuur’, zoals ze in haar memoires ’Eenzaam maar niet alleen’ schreef, was de prinses het liefst. „Legendarisch was haar in tientallen jaren opgebouwde terreinkennis’’, aldus Cees Fasseur in zijn tweedelige biografie van Wilhelmina. „Elk, ook reeds lang door de heide overgroeid, Veluws laantje leek zij te kennen. Haar tijd was zij verre vooruit in haar hardnekkig verzet tegen de aanleg van grote doorgaande wegen, het oprichten van een radiozendmast en dergelijke prestigieuze werken die de vooruitgang dienen ten koste van het natuurschoon en het milieu.’’

Op een zomerdag in 1962, een paar maanden voor haar dood, maakte zij er bij opperhoutvester Reinders bezwaar tegen dat een internationaal gezelschap van landbouwkundigen en houtvesters zich per auto van het paleis naar de stallen van het Loo zou begeven. „Men heeft aan ’t hek uit te stappen, zoals ieder publiek doet.’’

Ook nu rijden er auto’s op wegen die blijkens verbodsborden daar helemaal niet hadden mogen zijn. Het zijn de beruchte SUV’s waarvan de bestuurders niet door (willen) hebben dat ze het plezier van de fietsers behoorlijk vergallen. Als je iets van hun overtreding zegt, krijg je – in randstedelijk accent – een paar flinke verwensingen naar je hoofd geslingerd. De omgangsvormen zijn er de laatste decennia niet op vooruitgegaan. Al moest Wilhelmina zich in haar tijd ook eens laten welgevallen dat een automobilist haar – maar dan in plat Veluws – toesnauwde: „Hee toch wief, rij toch rechts van de weg.’’ De prinses had het gewaagd midden op de weg te fietsen.

Overal zie je nog die vroegere Veluwe, zoals op de jaarlijkse Boerendag in augustus in Elspeet, met oude ambachten, klederdrachten, volksspelen, traditionele gerechten en muziekuitvoeringen. Het dorp is daarmee niet uniek – in deze tijd van het jaar zijn er in vele plaatsen in dit gedeelte van Gelderland dergelijke evenementen. Je moet er van houden.

Elspeet is zo’n beetje de enige bewoonde plek waar je doorheen komt; voor het overige zijn er nauwelijks dorpen of steden te bespeuren, al zie je wel een behoorlijke tijd een hoog wit flatgebouw in een buitenwijk van Apeldoorn aan de horizon.

Het klimaat is goed van slag: het is nog augustus, maar de Veluwse bossen zijn al bijna in herfsttooi en ruiken ook naar dit jaargetij: overal hangt een zurige lucht die je normaliter pas in oktober verwacht, als het de tijd voor tamme kastanjes is.

Het is een prachtige, afwisselende tocht, met af en toe een behoorlijk klimmetje. De bewegwijzering is redelijk, maar niet ideaal. Ook de Veluwe kent inmiddels het ’fietsroutenetwerk’ met ’knooppuntborden’, dat bijvoorbeeld ook al in Friesland, Zeeland en Limburg bestaat. Aan de hand van getallen rijd je van het ene naar het andere knooppunt. Op zich makkelijk, want je hoeft niet steeds op een kaart te kijken. Maar soms staan die knooppuntborden pal achter een boom of een struik – hoe verzin je het om ze daar neer te zetten –, en in een enkel geval zijn ze gewoon weg, zodat je verkeerd fietst. De samenstellers van de Koninklijke Wilhelmina-route erkennen het probleem: „Enkele borden van het ruim 8000 borden tellende systeem worden vervangen, omdat bijvoorbeeld ’verkeersbordenverzamelaars’ er al mee aan de haal zijn gegaan.’’ Nou maar hopen dat ze die nieuwe borden laten staan.