Flipposcoop: speelgoed in dienst van de marketing

Streekmuseum De Groote Sociëteit, waarin het Flipje & Jammuseum Tiel, Plein 48, Tiel, tel. 0344-614416, www.streekmuseumtiel.nl. Open: di t/m vr 13.30-17 u, za/zo 13.30-16.30 u. Toegang voor beide musea: volw. euro3, kinderen -16j euro1,50. Vanwege het fruitcorso van Tiel op 8-10 september is er een expositie over Appelpop.

Soms krijgen bezoekers aan de tentoonstelling over Tielsch Flipje de tranen in de ogen bij het zien van de flipposcoop. Dit kleine toneeltje van karton, zeggen ze dan, was hun enige speelgoed in de oorlog. Je kon de verhaalstrookjes, die bij de jampotjes verkrijgbaar waren, door het kartonnen apparaat ’draaien’. Zo had je je eigen huisbioscoop. Hoe meer jampotten er gekocht werden, hoe meer ’films’ je had. Daarmee was Flipje een van de eerste successen in de marketing.

De flipposcoop, die je kon sparen en bestellen bij jamproducent De Betuwe in Tiel, bestond uit een paar houten stokjes die je kon ronddraaien. Kinderen konden het apparaatje zelf in elkaar zetten. Op de verhaalstroken speelden zich de avonturen van Flipje af. Van de flipposcoop verschenen twee edities: een blauwe versie uit 1935 en een rode van ná de oorlog.

De eerste verhalen bevatten rijmpjes en plaatjes waarop een zomerfee het fruitmannetje te voorschijn tovert uit een schaal frambozen. Zelfs koningin Beatrix was verrukt van het simpele stukje speelgoed. Toen ze na de oorlog als kind in Nederland terugkeerde, schreef ze De Betuwe een briefje met de vraag of ze een flipposcoop kon krijgen.

Maar Tielsch Flipje was ook een groot succes bij jong en oud vanwege de verhalen en de plaatjes. Die kwamen uit de teken- en schrijfpen van Eelco ten Harmsen van den Beek en zijn vrouw Freddie Langeler. Nog steeds zijn de strips erg populair, zoals blijkt in de stripwinkels, op Marktplaats.nl en in het museum.