Buster Keaton en Charlie Chaplin en de bananenschil

Van de week met het pontje achter het Amsterdamse Centraal Station even over het IJ gevaren, om te ontsnappen aan het warme stadscentrum. Aan de overkant, in een nog niet zo volgebouwd stukje Amsterdam-noord waar de wind nog een beetje vrij spel heeft, neergestreken aan een tafeltje. Grandioos uitzicht over het IJ, compleet met zwarte duikboot. Naast ons vijf Russen. Filmischer hoefde het niet te worden.

Mijn tafelgenoot informeerde opeens naar Buster Keaton. In Engeland – wist hij te vertellen – was zojuist een dvd-box met Buster Keaton-films verschenen. ’The General’ (1927) waarin Buster Keaton bovenop een stoomlocomotief (The General genaamd) in gevecht is met technologie en machinerie. ’Sherlock Jr’ (1924) waarin Buster Keaton als filmoperateur en amateurdetective in een geprojecteerde film stapt, en terechtkomt in woestijn- en sneeuwstorm. En vooral ’Steamboat Bill, Jr’ (1928) waarin Keaton zich staande probeert te houden op een stoomboot op de Mississippi. Het is de film die misschien wel de beroemdste Buster Keaton-scène herbergt. The Great Stone Face is even aan wal als de complete voorgevel van een huis over hem heen valt. Zonder schrammetje, alsof er niets is gebeurd, loopt hij even later weg.

De Britse kunstenaar Steve McQueen bracht met ’Deadpan’ (1997) een hommage aan deze scène, door zichzelf vanuit verschillende hoeken te filmen, emotieloos, terwijl een huis over hem heen valt. McQueen won er de Turner Prize mee.

Deze Buster Keaton-films wilde de tafelgenoot dus graag zien. Of ze al in Nederland waren te verkrijgen? Bij mijn weten niet, maar een uitgebreide collectie Charlie Chaplin-films was er wel. De tafelgenoot trok een vies gezicht. Nee, Chaplin was te sentimenteel, te kinderachtig. Een beetje een drollig figuur, met die flapschoenen en dat hoedje. Keaton was van een ander kaliber, met dat uitdrukkingsloze gezicht, waarin je van alles kon lezen.

Al snel zaten we dus in die aloude discussie over Keaton versus Chaplin, en opnieuw kwamen we er niet uit. Was het slapstick versus deadpan?

Opeens wisten we het. Als Chaplin over een bananenschil zou uitglijden, dan zou hij alleen even uitglijden, en dan hulpeloos in de camera kijken.

Als Buster Keaton over die bananenschil zou uitglijden, dan zou die bananenschil over een stoomboot en over een stoomlocomotief heen dwarrelen, en zou de scène een absurd vervolg krijgen. Met uitzicht op die zwarte onderzeeër, geheimzinnig dobberend in het IJ, leek onze theorie heel aannemelijk.