Grote partijen kiezen niet voor radicale verandering

Twee gezelschappen buigen zich over de werking van de Nederlandse democratie: het Burgerforum Kiesstelsel en de Nationale Conventie. Binnenkort presenteren ze hun bevindingen.

CDA, PvdA en VVD hebben inmiddels hun ontwerp-verkiezingsprogramma’s gepresenteerd. Wie voorstander is van vergaande democratische vernieuwing zal niet vrolijk worden van lezing daarvan. Eerste opvallende overeenkomst is dat in alle drie de programma’s iedere verwijzing naar het werk van het Burgerforum en de Conventie ontbreekt. Verder zijn de voornemens vooral bij CDA en VVD bescheiden en passen ze ook nauwelijks op elkaar, wat het gesprek hierover bij de kabinetsformatie na 22 november nog flink kan bemoeilijken.

De VVD is de enige van de drie die pleit voor een direct door de bevolking gekozen burgemeester. De VVD is hiermee van de twee zittende coalitiepartijen het meest consequent. Er ligt immers al een wetsvoorstel om de direct gekozen burgemeester in te voeren en in de Grondwet vast te leggen. Het CDA echter valt in zijn programma terug op de praktijk van de door de Kroon benoemde burgemeester, na een (enkelvoudige) aanbeveling door de gemeenteraad.

Die krijgt een beslissende stem in het programma van de PvdA. De sociaal-democraten kiezen ervoor om het burgemeesterschap neer te leggen bij de lijsttrekker van de grootste raadsfractie. Welke dát wordt, maken uiteraard de kiezers uit.

CDA en PvdA pleiten voor wijziging van het kiesstelsel. Het CDA wil kiezers meer mogelijkheden geven om via een tweede stem een kandidaat uit de eigen regio af te vaardigen naar het parlement.

Ook de PvdA wil het kiezers makkelijker maken om in te breken op de door de partij vastgestelde volgorde van de kandidatenlijst. Maar daarbij hebben de sociaal-democraten niet per se regionale kandidaten op het oog.

Mét de VVD bepleit de PvdA een verkleining van de Tweede Kamer van 150 naar 100 leden. CDA-fractievoorzitter Verhagen heeft zich daar weliswaar enkele maanden geleden ook voor uitgesproken, maar in het CDA-programma is die gedachte niet terug te vinden. Ook op andere punten ontbreken bij het CDA voorstellen voor democratische vernieuwing. En ook de VVD doet geen verdergaande voorstellen.

De PvdA gaat wel nog wat stappen verder. Zo willen de sociaal-democraten dat de Eerste Kamer wetsvoorstellen niet langer mag verwerpen. Ze zou ze slechts terug mogen sturen naar de Tweede Kamer. Die moet er nog een keer naar kijken en heeft het laatste woord. Tenzij de bevolking in een referendum alsnog ’nee’ ’zegt tegen een aangenomen wetsvoorstel. Want ook dat wil de PvdA mogelijk maken.

De Nationale Conventie komt5 oktober met haar advies, het Burgerforum volgt half november. De vraag is hoe ver de voorstellen gaan waarmee zij komen en in hoeverre de grote partijen zich er nog door laten beïnvloeden.