Zenuwen verraden zelfmoordterrorist ’Eerst kwam koffie er niet in, toen moest je een slok nemen’

Na 11 september 2001 mocht er geen mes meer mee in de cabine. Na 10 augustus 2006 geen fles. Nee, de luchtvaart-beveiligers lopen niet achter de feiten aan, zeggen ze.

Rafi Ron is net geland in New York. Zijn vlucht uit Washington was normaal, vertelt het voormalige hoofd veiligheid van het David Ben Goerion vliegveld bij Tel Aviv. „Iedereen was erg geduldig bij de controles. Mijn laptop mocht ik gewoon meenemen – mijn tandpasta niet.”

De dag van Ron, nu consultant in de VS, stond in het teken van de poging om een aantal vanuit Londen vertrekkende vliegtuigen uit de lucht te blazen. De daarbij gekozen aanpak, met ’vloeibare explosieven’, bracht de aanslag in herinnering die in december 1994 werd gepleegd op een vliegtuig van Philippine Airlines, waar een passagier bij omkwam. Maar sindsdien hebben miljoenen mensen hun flesjes water en frisdrank aan boord gebracht. Dus waren de terroristen nu zo slim, of werd onze bagage tot donderdag met oogkleppen op beveiligd?

„Allebei een beetje”, denkt Rafi Ron. „Dit complot was geen exacte kopie van dat van Ramzi Yousef uit 1994. Deze terroristen hadden het voor elkaar dat elk onderdeel van hun bom op zichzelf onschuldig was. En wat onze kant betreft: je moet bedenken dat er een enorme lijst van bedreigingen is. De discussie kan hoogstens gaan over de vraag of je prioriteiten slim waren.”

Wat je ook doet, „terroristen zullen altijd weer nieuwe innovaties bedenken”, zegt Ron. Zijn enige hoop – en handel – is: voor zelfmoordterrorisme heb je altijd een mens nodig. Die kun je vangen door op het vliegveld goed naar hem of haar te kijken.

„Neem Richard Reid, de man van de schoenbom in 2001. Iedereen die met hem in contact kwam, vond hem verdacht. Maar die mensen, van grondpersoneel tot stewardessen, waren niet opgeleid om daar iets mee te doen.”

Zo heeft Ron het wel georganiseerd in Tel Aviv, en daarna in Boston en Miami. En dat zijn heus geen luchthavens waar je tegen de grond wordt gewerkt omdat je een zenuwtrekje hebt: „Iemand die je uitkiest en ondervraagt, is waarschijnlijk alleen verdwaald – die kun je dan helpen; het is nog service ook. Maar een terrorist heeft het in zo’n situatie heel moeilijk. Hij is gespannen, doet het immers voor het eerst.” Hij moet er zelf om lachen, heel even.

VERVOLG OP PAGINA 2

’Eerst kwam koffie er niet in, toen moest je een slok nemen’

VERVOLG VAN PAGINA 1

James O’Bryon gaat pas in september weer vliegen. Drinken neemt hij eigenlijk nooit mee in het vliegtuig, zegt de ex-specialist wapensystemen van het Amerikaanse ministerie van defensie. „Maar tegen die tijd mag er misschien weer iets meer.”

In 2001 maakte hij mee hoe Al- Kaida een vliegtuig liet neerstorten op zijn kantoor: het Pentagon. Nu is hij technisch adviseur explosievendetectie van TSA, de organisatie die de beveiliging doet op de luchthavens in de VS.

Dat de beveiligers twaalf jaar hebben geslapen als het om vloeibare explosieven gaat, is echt niet waar, zegt hij. „Op de luchthaven Ronald Reagan in Washington heb ik in de jaren na de aanslag door Ramzi Yousef wel gezien hoe mensen vlak voor het instappen koffie kochten en die niet mochten meenemen. Een paar weken later mocht het dan weer wel, maar moesten ze eerst een slok nemen. De filosofie is dat je niet voorspelbaar moet zijn. Je moet terroristen onzeker maken over wat er nu nog wel en wat er niet mag.”

De beveiligers, en dus ook de terroristen, hebben weet van meer dan honderd verschillende explosieven: „Van vloeibaar tot vast tot korrelvormig. Het is een symfonie van materialen – daar moet je ook een symfonie van detectiemethoden tegenover stellen.”

Naast het technische verweer waar hij verstand van heeft, en het psychologische verweer dat Rafi Ron bepleit, moet de luchtvaart het ook hebben van het koppelen van databanken, vindt O’Bryon. „Daardoor zal aan de balie steeds meer bekend zijn over de passagier; van zijn reispatroon tot het gegeven dat hij opeens met andere koffers komt.”

Het totaal, wat hij de ’gelaagde verdediging’ noemt, is de afgelopen vijf jaar ’beter geworden’, zegt O’Bryon. En ook al zou je het niet zeggen als je duizenden hun flesje fris ziet inleveren, het systeem heeft niet echt een blinde vlek.

„Niet iedereen doet de laatste aanslag na. De TSA heeft een hele afdeling die alleen maar zit te bedenken wat voor bedreigingen er zouden kunnen zijn.”