Muur roept na 45 jaar nog veel emoties op

Morgen is het 45 jaar geleden dat in Berlijn de Muur werd gebouwd. Na elf dagen maakten grenswachten hun eerste dodelijke slachtoffer: Günter Litfin. Zijn broer heeft in een oude wachttoren een museum voor hem ingericht.

Op 24 augustus 1961 sluipt de 31-jarige kleermakersgezel Günter Litfin naar de oever van de Humboldthaven in het centrum van Berlijn. De haven scheidt Oost van West. Sinds de Muur er is, kan Litfin niet meer naar zijn werk in West-Berlijn en naar zijn nieuwe woning die hij daar aan het inrichten is. Vluchten ziet hij als de enige uitweg.

Nog vóór hij het water bereikt, wordt hij opgemerkt door twee grenswachten op de spoorbrug over de haven. Ze lossen waarschuwingsschoten, maar Litfin waagt het er toch op. Hij springt in het water en begint te zwemmen. Hij komt niet verder dan dertig, veertig meter. Dan raakt een salvo uit een automatisch vuurwapen hem in de nek. Drie uur later vist de Oost-Berlijnse brandweer Litfins lijk uit het water. Op de andere oever kijken driehonderd geschokte West-Berlijners naar het eerste dodelijke slachtoffer van de grenswacht.

„We vernamen pas van zijn dood toen de West-Duitse televisie erover berichtte”, vertelt Jürgen Litfin, de vier jaar jongere broer van het slachtoffer. Samen met zijn moeder heeft hij hemel en aarde moeten bewegen om het lijk nog te mogen zien. „Toen ontdekten we pas dat hij door schoten om het leven was gekomen.”

Günter had zijn broer en zijn moeder niets verteld over zijn voornemen. „Hij dacht dat wij daar anders moeilijkheden door zouden krijgen”, zegt Jürgen Litfin. Het mocht niet baten. „De politie heeft onze hele woning overhoop gehaald. We zijn bijna dertig jaar lang bespioneerd. Mijn dochter, die in 1961 was geboren, is er op school voortdurend mee lastiggevallen.”

De autoriteiten en de kranten in de DDR logen over het voorval. „Ze probeerden van Günter een crimineel te maken en een homoseksueel”, zegt Litfin. „Terwijl hij een verloofde had die hem zou nareizen zodra hij in West-Berlijn alles op orde had.”

In 2001, veertig jaar na de bouw van de Muur, wijdde de voormalige DDR-partijkrant Neues Deutschland een groot stuk aan het drama. Jürgen Litfin mocht zijn relaas te doen. „Eindelijk werd Günter gerehabiliteerd in de krant die hem zo had belasterd.”

Niet ver van de Humboldthaven staat een van de weinige DDR-wachttorens die de val van de Muur hebben overleefd. Die is drie jaar geleden door Jürgen Litfin ingericht tot een gedenkplaats voor zijn broer. Op eigen initiatief en zonder hulp van de overheid. „We hebben de toren uit de handen van een Beierse bouwfirma gered, die op die plek flats wilde bouwen.”

Nu staat de wachttoren ’Kieler Eck’ in de schaduw van chique appartementen aan het Schifffahrtskanal. Litfin richt er tentoonstellingen in en organiseert er bijeenkomsten. „Allemaal met giften en eigen geld.”