Het Kwaad is onder ons, tijd om de naïviteit op te geven

De zucht van verlichting die miljoenen reizigers slaakten toen bleek dat een tweede nine eleven op het nippertje was verijdeld, kan alsnog in tandengeknars verkeren als blijkt dat vliegen straks uiterst onaangenaam wordt. Als de toch al lange wachttijden worden verlengd en we het zonder handbagage moeten stellen. En dat alles in de wetenschap dat het vermoedelijk boter aan de galg is, omdat de nieuwste, vloeibare bommen ook in een overvolle vertrekhal tot ontploffing kunnen worden gebracht.

De Amerikaanse president Bush zei dat de verijdelde aanslagen ons eraan herinneren dat zijn land nog altijd in oorlog is met ’islamitische fascisten’. Dat klopt in zoverre de in Engeland en Pakistan opgepakte verdachten uitsluitend toestellen van Amerikaanse maatschappijen op het oog hadden. Maar inmiddels lijkt het erop dat het om jeugdige, zo op het oog geïntegreerde Pakistaans-Britse moslims gaat, vergelijkbaar met hen die vorig jaar dood en verderf in de Londense binnenstad zaaiden. De verijdelde aanslag is daarom vooral ook het bewijs dat het kwaad onder ons is.

De Franse filosoof Baudrillard typeert het terrorisme van de zelfgekozen dood als een aanslag op ons geloof. Wij zijn zo naïef te geloven dat de opmars van het Goede op elk terrein (natuurwetenschap, techniek, democratie, mensenrechten) gelijkstaat aan een terugtocht van het Kwaad. Niemand wil inzien dat Goed en Kwaad gelijke tred houden, in dezelfde richting. De feitelijke ontwikkeling lijkt hem in het gelijk te stellen. Onlangs nog constateerde de Amerikaanse terrorisme-expert en godsdienstdeskundige Jessica Stern dat er wereldwijd meer terroristen bijkomen dan we uitschakelen, en wij dus aan de verliezende hand zijn.

De vraag is dus meer dan ooit hoe het kwaad te bestrijden, of op zijn minst te betomen. Waakzaamheid en weerbaarheid op het punt van veiligheid zijn daarvoor één ding. Maar geweldige illusies hoeven we ons wat dit betreft niet te getroosten. Het helpt ook als we onze naïviteit prijsgeven, en daarmee het liberale geloof dat de mens van nature geneigd is tot het goede. We zullen ons serieus moeten verdiepen in de vraag waarom mensen (vooral ook de jongeren onder hen) radicaliseren, en waaruit de verleiding van het terrorisme bestaat. Kortom: er is een herbezinning nodig op het kwaad en zijn letterlijk overweldigende aantrekkingskracht.