De landmijnen verdwijnen: soms werkt idealisme van burgers

Het begon in 1992 met enkele idealisten, die op het gevaar af voor naïef versleten te worden, de landmijnen wilden uitbannen. Zo'n duizend actiegroepen wereldwijd bundelden hun krachten en gingen campagne voeren, waarbij de steun van prinses Diana voor extra publiciteit zorgde. Met succes: in 1999 trad het anti-landmijnverdrag in werking.

Dat verdrag blijkt geen ijdel stukje papier te zijn geweest, maar het begin van daadwerkelijke ontmijning. In Soedan bijvoorbeeld, zoals gisteren in deze krant te lezen viel, worden dag in, dag uit, met bemande en onbemande voertuigen, met speurhonden en onnoemelijk grote inzet van mensen de mijnen geruimd. Net op tijd, want in het zuiden van dit land is na langdurige burgeroorlog een broze vrede aangebroken, waardoor miljoenen vluchtelingen nu durven terug te keren. Zij worden echter bedreigd door de talloze landmijnen, die daar als herinnering aan de oorlog nog liggen. Het feit dat bedrijven die vroeger de mijnen leverden nu winstmogelijkheden zien in het verkopen van ontmijningsmachines stemt op het eerste gezicht misschien wat cynisch, maar is uiteindelijk gewoon prettig. Hier heeft de geschiedenis een goede wending genomen.

De mijnen verdwijnen. Weliswaar hebben nog niet alle landen het anti-landmijnverdrag ondertekend, en dat de Verenigde Staten tot die groep landen behoren, is een fout waar deze bondgenoot niet vaak genoeg op gewezen kan worden. Geruststellend is echter dat ook de landen die niet hebben ondertekend, onder druk van de besluiten van de rest van de wereld toch terughoudender zijn geworden wat de productie en verkoop van op mensen gerichte mijnen betreft. Het vaak gehoorde cynische argument tegen beperking van wapenexporten dat de wapens die je zelf niet levert wel door een ander worden geleverd, blijkt hier niet op te gaan.

Het succes van het anti-landmijnverdrag toont dat idealisme soms werkt, en nog best snel ook. Wie vindt dat het naar meer smaakt, kan de blik wenden naar een andere categorie relatief goedkope wapens die vooral in arme landen voor instabiliteit zorgt: de kleine wapens, zoals revolvers, machinegeweren en handgranaten. Een campagne om de export van dit schijnbaar onbelangrijk wapentuig aan banden te leggen, is inmiddels op gang gekomen. Deze verloopt nu moeizaam, en de kans op een verdrag tegen kleine wapens lijkt momenteel erg klein. Maar dat kan veranderen, weten we nu.