In een tunnel

Machiel Kuijt (38) wil terug naar Nederland. De Amsterdamse marktkoopman zit al sinds 1997 in een Thaise cel, wegens drugssmokkel, maar volgens eigen zeggen onschuldig. Hij heeft levenslang. Deze week bekrachtigde de Thaise Hoge Raad dat vonnis nog eens. Het liefst wil Kuijt natuurlijk vrij. Maar aangezien de Thaise rechter erg ongevoelig bleek voor de bewijzen van zijn onschuld, wil Kuijt dan liever in Nederland zitten: hier zijn de omstandigheden minder mensonwaardig. Kuijt zit in Bang Kwang, de gevangenis voor langgestraften. Geweld, bedreiging, besmetting, te weinig eten, onbeschrijfelijk gebrek aan hygiëne, kettingen om de enkels en propvol mensen- Thaise gevangenissen zijn iets verschrikkelijks, rapporteerden Amnesty en de Verenigde Naties.

Ooit stond Machiel Kuijt op de Albert Cuyp in een kraam met tassen, net als zijn ouders. In april 1997, hij is dan 29, gaat hij een week naar Thailand. Daar woont zijn Thaise ex-vrouw Linda Sanguan Pramoonchakka, met wie hij ooit in Amsterdam samenwoonde en met wie hij twee dochtertjes heeft. Die week wordt Linda opgepakt, samen met haar neef Samarn: ze hebben 748 gram heroïne in hun bezit. Later op die dag wordt ook Kuijt opgepakt, als hij op weg is naar het vliegveld om weer terug te gaan naar Nederland. De politie had Linda gevolgd en gezien dat Kuijt en zij eerder die week contact hadden.

Wat volgt is een tocht door een tunnel die geen einde lijkt te kennen. De arrestatie in april 1997 leidt pas in maart 2002 tot een rechtszaak. Linda wordt veroordeeld tot 30 jaar cel - de kinderen wonen intussen in Nederland bij Kuijts moeder Pita- en Kuijt wordt vrijgesproken. Maar de aanklager gaat in beroep. In afwachting daarvan moet Kuijt in de gevangenis blijven.

Daar zit hij dus nog wanneer zich in Nederland in december 2002 voor het eerst iemand -behalve zijn moeder- druk over hem maakt. Boris Dittrich, dan nog 'gewoon' D66-kamerlid, stelt Jaap de Hoop Scheffer -dan CDA-minister van buitenlandse zaken- vragen. Waarom doet Nederland zo weinig voor Nederlandse gevangenen in een buitenlandse cel? Waarom heeft Nederland geen uitleveringsverdrag met Thailand, net als (sinds begin 2000) met Marokko? Tussen Thailand en menig ander westers land (de VS, Zweden) bestaat zo'n verdrag immers ook.

Zes jaar nadat Dittrich er voor het eerst over begon, is de situatie in de kern onveranderd. Jawel, sinds 2005 hebben Thailand en Nederland een uitleveringsverdrag: wie er acht jaar in een Thaise gevangenis op heeft zitten, mag overplaatsing aanvragen. Dat kan worden toegewezen, maar Thailand wil wel zeker weten dat de gedetineerde Nederland niet wordt binnengehaald met feestgedruis en vrijlating. Eerder maakte Marokko zich daar ook kwaad over: dat land stopte een tijdje met de uitlevering van Nederlanders.

Dat het verdrag met Thailand er kwam is een uitvloeisel van het staatsbezoek van koningin Beatrix, in januari 2004. Het leverde wel meer aardigs op: twee Nederlandse drugsgevangenen (die, anders dan Kuijt, met drugs op zak waren aangehouden en nooit hadden beweerd onschuldig te zijn), kregen van koning Bhumibol zelfs gratie. Maar, al zegde de Thaise regering toen ook toe dat Kuijts zaak 'nog dat jaar' kon voorkomen bij de Hoge Raad, het was pas twee jaar later klaar: deze week. En buiten de gevangenis het proces afwachten, dat mocht opnieuw niet. Sinds een zoon van Gretta Duisenberg voorjaar 2003 het land uit vluchtte toen hij op borgtocht vrij was, ontzegde het gepikeerde Thailand z'n Nederlandse gedetineerden alle privileges.

Nu Kuijt klaar is met procederen kan hij proberen aan Nederland uitgeleverd te worden. Daarmee wordt hij de eerste die het uitleveringsverdrag met Thailand beproeft. Zijn advocaat, mr. G.J. Knoops, heeft de stukken al gepost aan Pieter Marres, de Nederlandse ambassadeur in Thailand. Het Arnhemse gerechtshof moet bepalen welke straf Kuijt in Nederland zou hebben gekregen. Een 13-koppige commissie in Thailand moet dat vervolgens beoordelen. Dat kan nog een probleem worden, want voor een ex-vrouw die drugs bezit zou je in Nederland vast niet worden veroordeeld.

Advocaat Knoops lijkt minstens zoveel vertrouwen te hebben in een andere route: gratie. In juni viert Thailand immers het 60-jarig ambtsjubileum van de 79-jarige koning. Koningin Beatrix zal ook van de partij zijn. Gratie zou de Thais/Nederlandse betrekkingen het netelige probleem besparen dat, alleen om Thailand niet te schofferen, een Nederlander in een Nederlandse cel zou moeten zitten voor een misdrijf waarvan het maar zeer de vraag is of hij het wel heeft gepleegd.