De Britannica slaat terug

Het vakblad Nature is een eerbiedwaardig instituut. Opgericht in 1869, geniet het tijdschrift veel gezag in wetenschappelijke kringen. Wat in Nature staat, is waar. Nou ja, bijna altijd waar.

De Encyclopüdia Britannica is zo mogelijk nog eerbiedwaardiger. Dit monument dateert al van 1768 en als het in de grand old lady van de moderne naslagwerken staat, dan is het zeker zo.

Tenminste, dat leek zo, totdat Nature de Britannica de maat nam. Eind vorig jaar meldde het blad dat de roemrijke encyclopedie met haar uitgebreide schare aan deskundige redacteuren verre van foutloos was. Nauwelijks beter eigenlijk dan de Wikipedia, de encyclopedie op internet, waar elke websurfer lemma's mag wijzigen of toevoegen.

Nature selecteerde vijftig items uit beide encyclopedieën en legde deze voor aan experts, zonder te vermelden uit welk van de twee het afkomstig was. Het blad kreeg 42 lemmaparen terug en toen bleek dat de experts in beide werken vier grove fouten hadden ontdekt en een heleboel kleinere: in totaal 123 in de Britannica en 162 in de Wikipedia. “De Wikipedia komt dicht in de buurt van de Britannica“, concludeerde Nature.

Die opsteker kon de internet-encyclopedie wel gebruiken. De Wikipedia was onder vuur komen te liggen omdat in een artikel was gesuggereerd dat een voormalige assistent van Robert Kennedy betrokken was bij diens moord. De ophef beschadigde het imago van de Wikipedia. Met als gevolg dat bijvoorbeeld journalisten van de New York Times werd verboden deze encyclopedie als bron te gebruiken.

Intussen was de Britannica not amused. Zoals het een beschaafd instituut betaamt, uitte de encyclopedie haar kritiek intern maar toen Nature daar niet op wenste in te gaan, koos men voor de frontale aanval. Deze week plaatste de Britannica op haar site een lijvig document waarin men Nature verweet dat de studie niet alleen 'slordig en onverschillig ten opzichte van basale wetenschappelijke standaarden' was, maar ook 'zo veel pertinente fouten bevatte dat de conclusies volkomen onwaarachtig waren'.

Volgens de Britannica heeft het Nature-team zijn experts teksten voorgehouden die zo niet in de encyclopedie staan. Soms heeft men alleen de inleiding van een lemma opgestuurd, sommige teksten zijn uit jaarboeken van de Britannica geplukt en een enkele keer heeft een Nature-redacteur van alles bijeen geveegd en zelf van een verbindende tekst voorzien.

Zo kun je iedereen wel op fouten betrappen. De Britannica kreeg bijvoorbeeld te horen dat haar item over Dolly, het gekloonde schaap, niet volledig was. Maar de expert van Nature had een tekst uit het Britannica-jaarboek van 1998 bekeken, terwijl de 'omissie' pas later aan het licht kwam.

Het belangrijkste verwijt dat Nature naar het hoofd geslingerd krijgt, is dat het blad de opmerkingen van de experts voor waar heeft aangenomen. Een 'fout' in de Britannica is bijvoorbeeld dat de encyclopedie het bij prehistorische nederzettingen heeft over een 'vroege homo sapiens', terwijl de expert daar liever 'homo heidelbergensis' had gezien. De encyclopedie is verontwaardigd: met de term 'heidelbergensis' begeef je je in een wetenschappelijk mijnenveld, dat hadden ze hier bewust willen mijden.

En zo blijft er geen spaan heel van de Nature-studie. De Britannica wil dan ook dat het blad het artikel terugtrekt, maar dat is Nature niet van plan. Het tijdschrift vindt het zuur dat de vuile was nu ineens buiten hangt, terwijl de Britannica maar niet concreet wilde worden toen de kritiek nog binnenskamers was.

Nature besluit zijn repliek met een vileine opmerking: de Britannica is maar op de helft van de 123 'fouten' ingegaan, en bovendien heeft de encyclopedie de afgelopen maanden al wat correcties doorgevoerd. De twist begint minder eerbiedwaardige trekjes te vertonen.