Vluchteling is weinig meer waard dan vlieg

De toestand van de vluchtelingen in Darfur verslechtert aanmerkelijk. De internationale gemeenschap en helaas ook Nederland doen te weinig om de nood te lenigen.

Een jaar geleden maakte Soedan zich op voor een periode van vrede en wederopbouw. De Soedanese overheid en het zuidelijke rebellenleger SPLA/M zetten een streep onder 21 jaar burgeroorlog. Ze vormden in Noord-Soedan gezamenlijk een regering van nationale eenheid en spraken af in Zuid-Soedan een autonome overheid te installeren. In het vredesverdrag werd bepaald dat vluchtelingen recht hadden op steun.

De burgeroorlog dreef vier miljoen mensen op de vlucht. Ongeveer twee miljoen van hen hebben zich gevestigd op veldjes en in vluchtelingenkampen in en rondom Khartoem. Het enige perspectief dat wordt geboden is van papier. Unicef heeft het vredesverdrag samengevat in een folder die wordt uitgedeeld. Vluchtelingen mogen terugkeren naar het zuiden maar kunnen zich ook op iedere andere plek in Soedan vestigen. Ook moeten vluchtelingen minimale voorzieningen hebben, zoals water, voedsel en een woning.

Een jaar later is de situatie van de ontheemden rondom Khartoem niet verbeterd. Integendeel. Allereerst zijn de leefomstandigheden van de mensen ver onder het minimum. Tegen de schroeiend hete wind die over de woestijn rond Khartoem blaast, zoeken mensen in kartonnen hutjes bescherming. Er is geen stromend water. De ngo 'Enfants du Monde' berekende dat 20 procent van de kinderen in het vluchtelingenkamp Al Fatah 3 lijdt aan ondervoeding. In de stad is dat voor nog geen twee procent van de kinderen zo. 40 procent van de mensen moet het in dit kamp zien te doen met één maaltijd per dag.

Vluchtelingen hebben binnen het vredesakkoord een status maar het weerhoudt de overheid in Khartoem er niet van ze van hun terrein weg te jagen als dat voor de stadsontwikkeling beter uitkomt. De laatste verhuizing dateert van augustus, toen 700 gezinnen uit een kamp vervoerd werden naar het Fatah 3 kamp, bijna 50 kilometer buiten de stad. De gemeente Khartoem zet vluchtelingen liever in de woestijn, om vervolgens grond die vrijkomt aan bedrijven te kunnen verkopen. Stadsontwikkkeling is natuurlijk belangrijk, maar het is onbegrijpelijk waarom de politie van Khartoem zo respectloos met mensen omgaat.

Ook is het onaanvaardbaar dat de regering van Soedan en de internationale donorgemeenschap nalaten om op grote schaal basisvoorzieningen voor vluchtelingen aan te leggen, zoals waterleiding, huizen en scholen. De burgemeester van Khartoem meldde trots dat hij de afgelopen jaren zeker 500 kilometer wegen had aangelegd in de omgeving van Khartoem om grond bewoonbaar te maken. Vervolgens verweet hij de donoren dat ze hun belofte niet waarmaken om 30 miljoen dollar in onderwijs te investeren.

De regering van Soedan is volgens het vredesverdrag verantwoordelijk voor het welzijn van de vluchtelingen, maar doet in de praktijk bitter weinig om zich naar die verantwoordelijkheid te gedragen. Voor de internationale gemeenschap ligt het iets anders. Unicef deelt folders uit en lokale groepen, zoals ICCO's partnerorganisatie Fellowship for African Relief, graven putten om latrines aan te leggen. De Nederlandse regering heeft een beperkt budget voor mensenrechten en geeft daaruit onder andere juridische bijstand aan ontheemden. Het zijn goed bedoelde acties die te weinig verschil maken als je je bedenkt dat er twee miljoen mensen ontheemd zijn. Onwil is het misschien niet, een verschil in visie duidelijk wel.

De Verenigde Naties lijken ervan uit te gaan dat honderdduizenden mensen het komende jaar teruggaan naar het zuiden. Het zou wel eens anders kunnen gaan. Leefomstandigheden mogen in de omgeving van Khartoem erbarmelijk zijn, simpel werk is er voor sommigen nog wel. Het zuiden is verwoest. Het duurt nog jaren eer de infrastructuur is hersteld. Tot die tijd keren wel mensen terug, maar niet op grote schaal.

Landen die een zware rol hebben in de bestrijding van armoede in Soedan moeten hier rekening mee houden. Nederland is mede-beheerder van de 4,5 miljard dollar die allerlei landen voor Soedan beschikbaar hebben gesteld. Van de plannen die zijn gemaakt voor de bouw van scholen is pas een tiende uitgevoerd, een beperkt resultaat voor een wereld die een jaar geleden hoog van de toren blies. Structurele ontwikkeling moet nu samengaan met een aanvalsplan bedoeld voor het verbeteren van de leefomstandigheden van vluchtelingen in het noorden. De Verenigde Naties maar ook landen als Nederland moeten alle mogelijke middelen inzetten om de regering van Soedan ervan te overtuigen dat het belangrijk is hier ruimhartig aan mee te werken.