Persspiegel

Voor CDA en VVD resten de scherven. Beide coalitiepartners maken zich op verder te gaan in een rompkabinet dat de lopende zaken afhandelt in het zicht van verkiezingen. Voor het verdergaan met een missionair kabinet zijn goede redenen: de rijksbegroting 2007 moet worden opgesteld, en Nederland staat op het punt troepen te sturen naar Uruzgan. Dat is een gevaarlijke missie waarop een kabinet volledig aanspreekbaar moet zijn. Een dergelijk rompkabinet is evenwel geen parlementair meerderheidskabinet. Zo spoedig mogelijk, voor het eind van dit jaar, moeten verkiezingen worden gehouden.

Voor het opmaken van een complete balans van drie jaar Balkenende is het nu nog te vroeg. In zijn algemeenheid kan wel worden gezegd dat de ambities van deze premier groter waren dan zijn vermogen de regie in handen te houden. Het CDA zal zich in het landsbelang moeten afvragen of hij wel de ideale kandidaat is leiding te blijven geven aan die partij.

Het is te gemakkelijk de verantwoordelijkheid van het voortijdig struikelen van het tweede kabinet-Balkenende uitsluitend op het bordje van fractievoorzitter Van der Laan van D66 te leggen. Kamerlid Wilders had volkomen gelijk met zijn constatering dat het uiteenvallen van de coalitie te wijten is aan het falen van het gehele team. Het is wrang dat het kabinet-Balkenende ten onder is gegaan aan gebrek aan leiderschap en aan gebrek aan gevoel voor de delicate onderlinge verhoudingen. Politieke meningsverschillen speelden geen rol van betekenis; deze crisis was dus zeker niet onvermijdelijk.

Minister Verdonk heeft de hele coalitie meegetrokken naar de afgrond in het in veel opzichten mishandelde dossier-Hirsi Ali, een opgewarmde journalistieke prak die door haar gretig werd aangegrepen in het VVD-lijsttrekkersdebat. Dat valt niet alleen haar te verwijten. Balkenende en minister Zalm waren in de slotronde medeplichtig. Uiteindelijk moet het vooral op het conto van de premier worden geschreven dat hij de valkuilen niet kon ontwijken. Een groot politiek manager let ook op de kleintjes. Zeker als ze vertwijfeld door electorale verlatingsangst en leiderschapsperikelen zo onberekenbaar worden als D66. (...) Dat de electorale erkentelijkheid voor gedane arbeid nu minder vanzelfsprekend is, hebben Balkenende en de zijnen aan zichzelf te wijten.

Na wat de nacht van Lousewies mag heten, bracht D66 het kabinet ten val. Dat is, ook al liep het kabinet tegen zijn einde aan, een onnodige en betreurenswaardige zaak. (...) Voor de opwinding van D66 over het optreden van Verdonk was geen doorslaggevende reden, al is het zeker waar dat minister Verdonk in de Ayaan Hirsi Ali-zaak onvoorzichtig heeft geopereerd. Ze had dat in het debat ook best ruiterlijk kunnen toegeven. Maar haar karakter belet haar dat. Door een motie van afkeuring van de oppositie te steunen, onttrok D66 zich aan de coalitie en leidde ze onnodig de val in van het kabinet. (...) Daarvoor is fractievoorzitter Van der Laan in hoge mate verantwoordelijk. Na zaterdag het politieke leiderschap van haar partij te hebben verloren, drukte ze tegen de wil van de D66-bewindslieden haar zin door. Arme Pechtold.

De vernederende val van premier Balkenende kwam nadat hij eerder die dag nog had bezworen aan te blijven. Hij had een motie van wantrouwen tegen zijn onbuigzame minister van integratie Rita Verdonk overleefd. De crisis was ontvlamd nadat D66, en kleine centrumpartij in de coalitie, de minister weigerde te steunen nadat zij Ayaan Hirsi Ali van haar Nederlandse nationaliteit had beroofd. De val van de centrum-rechtse coalitie zal overal in de Europese Unie alarmbellen doen rinkelen, omdat het de eerste keer is dat een kabinet struikelt over de pogingen om de Europese moslims te doen integreren.