Eigenaar kerktoren vaak onduidelijk

De Gelderse gemeente Buren wil niet langer betalen voor het onderhoud van kerktorens binnen haar grenzen, dat moeten de kerken zelf doen. Maar wie de eigenaar is van een kerktoren is vaak onduidelijk.

Door bezuinigingen gedwongen deed de gemeente Buren onderzoek naar haar bezittingen. Wat bleek: de gemeente betaalt aan onderhoud en verzekeringen van protestantse kerktorens waarvan ze geen eigenaar is. Dat zijn de kerken zelf. Per brief heeft de gemeente ze laten weten dat zij voortaan zelf de kosten van hun torens moeten dragen, enkele duizenden euro's per jaar.

De kerken werden onaangenaam verrast door de brief van de gemeente. Hun financiële positie laat de forse extra kostenpost niet toe. Bovendien vinden zij het vreemd dat de gemeente zich na bijna tweehonderd jaar niet langer wil bekommeren om de kerktorens.

Alle kerktorens werden in 1798 door een wet van Napoleon eigendom van de burgerlijke overheid, laat accountmanager Wiebe Tamminga van het landelijk kadaster weten. De torens konden een militaire functie vervullen als uitkijkpost. En bij calamiteiten, zoals hoog water, was de toren een hoge, droge schuilplaats.

De gemeente Buren is op de hoogte van de wet van Napoleon, maar volgens woordvoerder Sjaak Aarden is deze omstreeks 1830 teruggedraaid en betaalt de gemeente sindsdien ten onrechte voor de kerktorens. Het kadaster weet niets van het afschaffen van de wet. “Deze redenering komt de gemeente goed uit, maar is niet te controleren“, aldus Wiebe Tamminga.

De gemeente Buren erkent dat kerktorens ook een seculiere functie hebben, bijvoorbeeld als beeldbepalend element in het dorpsgezicht en als klok. Maar, vindt de gemeente, deze functies zijn in de loop van de tijd sterk afgenomen. Financiering van het onderhoud van de torens is voor de gemeente daarom niet langer een 'kerntaak'.

In Buren gaat het om negen kerktorens, alle van een protestantse kerk. Katholieke torens zijn traditioneel al eigendom van de parochie. Van de protestantse torens is de helft eigendom van de kerk, schat een woordvoerder van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Nu er onduidelijkheid over het eigendom is, is het wellicht goed dat alle kerken dit nakijken, aldus de PKN-woordvoerder.

De gemeente Buren nodigt de kerken uit om samen na te denken over nieuwe functies voor de kerktorens, zodat ze niet vervallen raken. “Te denken valt aan kleinschalige horeca, of een kantoor“, zegt Sjaak Aarden. “Maar we zouden in de toren ook het dorpshuis kunnen vestigen.“