Machtsstreven zo dominant dat politieke tweedeling dreigt

De 140 leden van het Burgerforum hebben in korte tijd een buitengewone prestatie geleverd: ze zijn het samen eens geworden over een modernisering van ons kiesstelsel. Daarmee troeven ze op pijnlijke wijze de politici in Den Haag af, die de afgelopen jaren op dit vlak vooral onwil en onmacht hebben laten zien, tot en met een ministerscrisis aan toe. Alleen dat al verplicht de Kamer het voorstel straks serieus te bekijken.

Daarnaast moet het tot nadenken stemmen dat deliberaties – die niet worden gehinderd door partijpolitieke of coalitiebelangen, persoonlijke ambities en prestige – effectief en vruchtbaar kunnen zijn.

Het resultaat op zich moet zeker voor de Tweede Kamerleden een signaal zijn, omdat het hun constitutionele rol is besluiten te nemen zonder last of ruggespraak. De Kamer zou zich meer als volksvertegenwoordiging en zelfstandige tegenmacht van de regering kunnen laten gelden, als zij hiervan weer bewust zou worden.

De derde reden om het voorstel serieus te nemen, is dat het beoogt de gebrekkige vertrouwensrelatie tussen de politiek en de burgers te verbeteren. Of dat echt zal gebeuren, valt te bezien, zolang Kamerleden zich, in de onuitgesproken Haagse pikorde, ondergeschikt voelen aan ministers en staatssecretarissen, en al evenzeer aan hun fractievoorzitter.

Het kan het zelfbewustzijn van Kamerleden als zelfstandige volksvertegenwoordigers vergroten als burgers, zoals het forum voorstelt, meer invloed krijgen op de samenstelling van de fracties.

Het verzwaren van het gewicht van voorkeurstemmen vermindert de macht van de partijtop en dwingt kandidaat- kamerleden de blik meer naar de burgers dan naar hun lijstaanvoerder te richten.

Maar het effect van deze verandering zal nauwelijks opwegen tegen het machtsstreven, dat dominanter wordt naarmate de verschillen tussen de partijen afnemen en kiezers meer gaan zweven.

Het forum heeft de verbetering gezocht in het stelsel van evenredige vertegenwoordiging, maar de vraag is of dit stelsel, dat uitgaat van trouwe kiezers, nog lang houdbaar is.

Het machtsstreven ontplooit zich in deze campagne zo sterk dat een tweedeling van het politieke krachtenveld in een rechts en een links blok dreigt.