Muskens pleit in Oeganda voor condooms tegen aids

Hij houdt elke week nog een ’katholiek preekje’. Zijn liberale standpunt over condooms geldt nog altijd als uitgesproken progressief binnen de katholieke kerk. Om een vinger aan de pols te houden van de strijd tegen aids reisde monseigneur Tiny Muskens door Oeganda.

Ergens aan de rand van Kampala in een tehuis voor aidswezen omringen tientallen kinderen bisschop Muskens (70). Voor de lotgenootjes – vrijwel allemaal verloren ze een of beide ouders aan de ziekte – biedt het tehuis een veilige haven. Voor zolang als het duurt.

Want waar moeten ze straks heen als ze oud genoeg zijn om het huis te verlaten, vraagt Mama Noelina zich dagelijks af. Samen met anderen heeft ze de zorg over 53 kinderen in het tehuis. „U doet prachtig maar loodzwaar werk. Hoe houdt u dat vol?”, wil de bisschop weten. Kracht vindt mama Noelina bij God.

Bisschop Muskens denkt dat hij de mensen hier in Afrika hoop kan geven: „Dat ze denken, daar in Europa loopt iemand rond die onze problemen kent en er met andere bisschoppen over spreekt. Dat ze zich gesterkt voelen om door te gaan met hun werk”.

Op het reisprogramma staat een afspraak met de voorzitter van de Oegandese Nationale Aids Commissie, bisschop Barnabas. Wonderlijk, vindt Muskens, een staatscommissie met aan het hoofd een bisschop, die met emeritaat is nog wel. „Zouden ze in Nederland mee aan moeten komen”. Barnabas leest braaf het officiële beleidsprogramma voor. Muskens zakt af en toe weg.

Het Oegandese anti-aidsbeleid stoelt nog altijd op drie poten: Onthouding, Trouw en Condoomgebruik (ABC: Abstinence, Be faithful, use a Condom). Maar sinds presidentsvrouw Janet Museveni openlijk haar new born christian-identiteit belijdt, waait er een andere wind door Oeganda. De ’C’ is de laatste tijd steeds meer onder vuur komen te liggen.

„Kent u het verschil tussen de grote en de kleine zonde?”, vraagt Muskens ten slotte aan Barnabas. Uit de katholieke moraaltheorie vloeit immers voort dat je een kleiner kwaad kunt toelaten om een groter kwaad (Gij zult niet doden) te vermijden. Maar dit morele principe is er bij Barnabas nog niet echt ingesleten, blijkens de stilte die volgt.

De politieke wending in het Oegandese aidsbeleid betreurt Muskens. De eenzijdige neoconservatieve boodschap van louter abstinentie klinkt steeds vaker door. Die invloed van de VS, het grote geld, is enorm, beseft ook hij. Maar, klinkt het resoluut: „Onzin dat het gevecht tegen aids gedepolitiseerd moet worden. Janet Museveni’s verhaal is politiek, daar moet je een stevig politiek verhaal tegenover zetten. Je moet religie nooit misbruiken om mensen dom te houden. De strijd tegen aids is zo belangrijk, die moet ook op politiek niveau gevoerd worden.”

Een medestander van Museveni was paus Johannes Paulus II, die ’nooit, nooit, nooit’ zei over condoomgebruik. „Slavische leiders zijn van nature wat autocratischer. Zijn Poolse achtergrond verklaarde de positie tegenover zijn onderdanen. Ik ben slaaf, zei hij ooit. Je moet zijn achtergrond begrijpen om zijn harde, radicale, houding te begrijpen”, verklaart Muskens. Het is een beetje afwachten wat de nieuwe Paus vindt, zegt Muskens hoopvol.

Om permanent aandacht te vragen voor de ziekte – dagelijks sterven duizenden mensen aan de gevolgen van aids – is het aids-logo steevast op zijn revers gespeld. Zijn huishoudster wisselt het rode strikje om als een pak naar de stomerij moet. De uitnodiging van Stop Aids Now om Oeganda te bezoeken nam hij graag aan. Om te zien hoe de strijd tegen de ziekte verloopt. Het gaat namelijk niet om cijfers of percentages, maar om ménsen.

Het reisgezelschap kijkt gezeten op een veranda uit over de groene heuvels van Kampala. Op het grasveld zingt een vrouwenkoor met prachtige heldere stemmen. „Oh Ugandese, aids is with us. Come join the struggle, we shall win” (O, Oegandezen, aids is onder ons. Kom en vecht met ons mee, we zullen overwinnen.....). Tiny Muskens kijkt aandachtig toe. De Afrikanen hebben veel over voor de medemens, mijmert hij. „Als ze zoveel liefde hebben voor elkaar, dan komt het hier toch nog goed.”