’ Mensen die maar wat kletsen , zijn elk respect voor de waarheid kwijt.’

Tony Blair hield zijn partijgenoten op een congres voor dat hij ’alleen vooruit kon,omdat hij geen achteruit had’. Hij kreeg luid applaus, maar wat betekende het? Volgens de Amerikaanse filosoof Harry G. Frankfurt was het ’gewoon gelul’.

Frankfurt (76) – emeritus hoogleraar aan Princeton University in de Verenigde Staten – ergert zich aan wat hij noemt ’bullshit’. „In feite is alles op televisie bullshit. Alle praatprogramma’s, alle reclame, alles behalve sport. Iemand scoort een punt of geen punt. Helder.”

De filosoof schreef een boekje getiteld ’Bullshit’, met als ondertitel ’Waarom er zoveel wordt geluld’. Het boekje – slechts dertig pagina’s – is in tientallen landen vertaald en er zijn tienduizenden exemplaren verkocht in Amerika. Het bevat een tamelijk doorwrocht filosofisch betoog over het fenomeen ’bullshit’, dat in de Nederlandse editie is vertaald als ’gelul’. „Ik dacht wel dat het boekje een beetje succes zou hebben, want het heeft een provocerende titel en is geschreven door een professor. Maar zo’n hit, nee, dat had ik niet verwacht”, zegt Frankfurt, die deze week op tournee was in Nederland.

Frankfurt analyseert in zijn boekje dus het begrip ’bullshit’ en betoogt dat ’lullen’ erger is dan liegen. Leugenaars zijn zich er tenminste van bewust dat er een waarheid bestaat. Mensen die maar wat lullen zijn elk respect voor de waarheid kwijt. Ze proberen te overtuigen, te vermaken, zichzelf te promoten, of iets te verkopen – maar niet om iets wáárs te zeggen.

„Misschien hoor je mannen iets meer over lullen, maar vrouwen kunnen er ook wat van als het gaat bijvoorbeeld over persoonlijke relaties. Eigenlijk doet iedereen het, de hele tijd. Uitgezonderd misschien sommige wetenschappers, hoewel ook zij vaak gedreven worden door bepaalde overtuigingen en belangen.” Hij heeft geen reden aan te nemen dat het in Nederland en andere westerse landen anders is gesteld dan in de VS.

Of het erger is geworden? Frankfurt kan het niet aantonen. Hij vermoedt dat het maximum aan gelul al vijftig jaar geleden is bereikt. „Het hoort bij het kapitalisme; iedereen probeert iets aan de man te brengen. En het hoort bij democratie. Om een respectabel burger te zijn, moet je een mening hebben. Het lijkt wel of je alleen iemand bent als je lult over alles. En niemand lijkt zich er druk om te maken.”

Nog een verklaring voor alle blabla is volgens Frankfurt dat mensen het ideaal van correctheid lijken te hebben ingeruild voor het ideaal van eerlijkheid. Zij gaan hierdoor een poging doen een eerlijke voorstelling van zichzelf te geven, over hun gevoel en over hoe ze zijn, wat – simpel gezegd – eens te meer leidt tot gebakken lucht.

Hoe ouder Frankfurt wordt, hoe minder hij er tegen kan. Hij denkt dat dit voor meer mensen geldt. „Er zijn momenten dat ik denk: waar kan ik me verstoppen?”

Frankfurt, met wandelstok en baard, maakt een gemoedelijke en vriendelijke indruk. Hij is zeker niet op kruistocht. „Echt een ramp voor de mensheid is het niet. Dat blijkt: de wereld draait door, ook met al het gelul. Maar ik denk wel dat mensen gelukkiger worden van meer waarheid. Het is net als met liefde; mensen hebben de neiging beide te verwaarlozen.”

Uit de hele wereld krijgt de filosoof reacties veelal complimenten en aanvullingen. „Maar er is een derde stroom e-mails, die zo aanhoudend is dat ik hem niet kan negeren. Er zijn mensen die denken dat mijn boek zelf een voorbeeld is van gelul. Dat ik een truc uithaal. Soms zien ze de grote woorden die ik gebruik als bewijs hiervan”, zegt Frankfurt peinzend. „Ik heb geprobeerd een serieuze en oprechte analyse te schrijven. Ik probeer me in het hele leven niet schuldig te maken aan gelul. Ik heb mij altijd gewijd aan de waarheid.”