Waarom eist de Tweede Kamer de winst van Shell niet op?

Waarom eist de Tweede Kamer dat de energiebedrijven hun winsten doorsluizen naar hun klanten, maar vraagt zij dat niet van Shell, DSM of ABN Amro?

De Kamer heeft bij die ondernemingen net zoveel te vertellen als bij Nuon, Eneco en Essent, namelijk helemaal niets. De energiebedrijven zijn zelfstandige ondernemingen die grotendeels in handen zijn van provincies en gemeenten.

Het is waar dat hun winsten fors zijn gegroeid. De grote drie hebben hun winsten het afgelopen jaar verdubbeld. Naar eigen zeggen vooral door slim inkopen. De energieprijzen zijn het afgelopen jaar fors gestegen. Wie kans heeft gezien tijdig elektriciteit in te kopen tegen een lage prijs, kon profiteren van die prijsstijging.

Verder zeggen de grote energiebedrijven te hebben bespaard op hun kosten. En ze zijn een prijzenslag met de kleine stroomaanbieders uit de weg gegaan. De klanten die ze verloren aan de kleine aanbieders hebben ze ruimschoots gecompenseerd door hun prijzen juist te verhogen.

Van de miljardenwinst die de grote drie boeken, gaat ongeveer de helft naar de aandeelhouders. De provincies en gemeenten die aandeelhouder zijn, kunnen een forse meevaller tegemoet zien.

Veel provincies en gemeenten hebben de afgelopen jaren overwogen hun aandelen te verkopen. Den Haag wil de energiebedrijven wettelijk verplichten zich te splitsen in een stroomtransporteur en een stroomleverancier. De lagere overheden vreesden dat hun aandeel daardoor waarde zou verliezen, en wilden er liever vandaag dan morgen af. Nu blijkt dat even wachten met een dergelijke beslissing lucratief kan zijn.

De winststijgingen van de grote energiebedrijven zijn fors, maar niet uitzonderlijk. Vrijwel alle grote ondernemingen laten dit jaar prachtige cijfers zien. Iedere onderneming die naar olie ruikt heeft haar winst zien exploderen. En ondernemingen die aanvankelijk de klap te verduren kregen van de dure grondstoffen, hebben die pijn nu kunnen doorschuiven naar hun klanten.

Intussen is het wel zo dat elektriciteit in Nederland duur is. In de Europese Unie vind je maar twee landen waar stroom duurder is: Denemarken en Italië. Elektriciteit kost in Nederland tweemaal zoveel als in Groot-Brittannië, en driemaal zoveel als in Griekenland. Dat kan omdat er nog geen soepel werkende Europese markt is voor stroom. Die Europese markt voor elektriciteit is nog in ontwikkeling. En naarmate die rijpt, zullen de prijsverschillen kleiner worden.

De politici, in Den Haag en in Europa, hebben ervoor gekozen de energiebedrijven te verzelfstandigen en de de stroommarkt te liberaliseren. Dan moet de politiek geen moord en brand gaan schreeuwen als er op die markt winst wordt gemaakt. Als de energiebedrijven misbruik hebben gemaakt van de machtspositie die ze nog hebben, is er een toezichthouder die kan ingrijpen: de DTe. Maar een Tweede Kamer die iets wil gaan doen aan de hoge energieprijzen riekt naar verkiezingskoorts.