De discussie rond ’Hitlers slijmschrift’ laait weer eens op

De discussie is eigenlijk overbodig. Iedereen kan Hitlers ’Mein Kampf’ van het internet downloaden. Toch mag in Duitsland, net als in Nederland, geen uitgever het boek opnieuw op de markt brengen. Ook niet een wetenschappelijke uitgave met een uitvoerig commentaar.

De discussie in Duitsland heeft vooral een rituele functie. Als in een gebedsmolen worden dezelfde argumenten herhaald. Tegenstanders wijzen op de gevaren van het boek in een land waar nog altijd neo-nazi’s rondlopen. En voorstanders argumenteren dat de burgers inmiddels volwassen genoeg zijn om verstandig over het boek te oordelen.

Vorige week pleitte de gezaghebbende historicus Hans Mommsen in de Süddeutsche Zeitung andermaal voor de publicatie van een wetenschappelijke editie van Mein Kampf. En voor de zoveelste keer liet de Vrijstaat Beieren, houder van de auteursrechten, weten dat het daar geen toestemming voor geeft, ’uit respect voor de slachtoffers van het nationaal-socialistische geweld’.

Mommsen hield zijn pleidooi in een bespreking van de zojuist verschenen studie ’Geschichte eines Buches: Adolf Hitlers ’Mein Kampf” 1922-1945’. Daarin toont de historicus Othmar Plöckinger aan dat vóórdat Hitler de macht greep, het boek al honderdduizenden lezers had bereikt – veel meer dan men tot nu had aangenomen. Velen wisten dus al lang wat Hitler in zijn schild voerde, al beweerden ze na de oorlog van niet. Nazi-expert Mommsen plaatst overigens vraagtekens bij Plöckingers stelling.

Neo-nazi’s stellen dat ’Mein Kampf’ in Duitsland verboden is. Maar verboden is alleen de onveranderde herdruk. Geannoteerde bloemlezingen mogen en bestaan ook. Beieren heeft zelfs de Turkse toneelspeler Serdar Somuncu toestemming gegeven voor een ’gedramatiseerde, becommentarieerde en satirische lezing’ van stukken uit ’Mein Kampf’. Hij reisde met zijn lezing jarenlang met groot succes door Duitsland. Hij trad zelfs op in het concentratiekamp Sachsenhausen.

Wat Beieren wel verbiedt, zijn nieuwe vertalingen. Zo verhinderde ze publicatie van vertalingen in tal van landen. Heruitgave van vertalingen in Engeland, VS en Turkije kon ze niet verhinderen, omdat ze daar de rechten niet van bezit. Ook de rechten van de uit 1939 stammende Nederlandse vertaling heeft ze niet. Die claimt de Nederlandse staat en die geeft niemand toestemming tot heruitgave.

In 2015, zeventig jaar na de dood van Hitler, vervalt het auteursrecht. Zou het niet van een zelfbewuste democratische houding getuigen om al vóór die tijd ’Mein Kampf’ te laten herverschijnen? Dan kan, aldus Mommsen, voorgoed een einde komen aan ’de mythe van de ideologische originaliteit en intellectuele kwaliteit van Hitlers slijmschrift’.