’Het is ook een reactie op de retoriek van Bush’

Hoe komt het dat de complottheorieën over 11 september zo’n enorme vlucht nemen? Amerika-deskundige Ruth Oldenziel, hoogleraar Amerikaans-Europese techniekgeschiedenis aan de Technische Universiteit Eindhoven, kan zich deels vinden in de roep van de complotdenkers.

„Persoonlijk geloof ik niet in een complot, maar het bij voorbaat uitsluiten, is niet verstandig. Alles moet onderzocht kunnen worden. De Amerikaanse regering zou de boel open moeten gooien. Als de autoriteiten dingen achterhouden, voedt dat het complotdenken.”

Het lijkt haar bijvoorbeeld ’zeer zinnig’ als de beelden van de vliegtuigcrash in het Pentagon worden vrijgegeven, om de vele speculaties over het ontbreken van een vliegtuig te ontzenuwen. Oldenziel: „De achterdocht wordt nog verder versterkt doordat deze president zich vaker dan zijn voorgangers beroept op het recht van geheimhouding tegenover het Congres en de media.”

Op 11 september 2001 gaf Oldenziel commentaar in de studio van ’Nova’. De dag was volgens haar een perfect storm, een unieke samenloop van omstandigheden die noch de regering, noch Osama bin Laden had kunnen voorzien. „Dat bleek ook uit de totaal chaotische reacties.”

„Pas daarna heeft een interne machtsgreep plaatsgevonden”, zegt ze. „De regering-Bush heeft 11 september eindeloos uitgemolken.”

Tot een halfjaar geleden is er volgens Oldenziel geen tegenstem geweest. „Je mocht 11 september op geen enkele manier bevragen – dan was je onpatriottisch. In Europa wisten we allemaal dat er geen verband was tussen Irak en Al-Kaida. Toch gingen we mee in die redenering.”

Deze ’totaal onkritische houding’ ten opzichte van Bush’ reactie op de aanslagen, in combinatie met de ’oorlogsretoriek uit Washington’, heeft volgens Oldenziel geleid tot de populariteit van de complottheorieën. „En dan lag er ook nog een document, waarin zijdelings werd opgemerkt dat ’een nieuw Pearl Harbor’ niet ongelegen zou komen.”

Dat ’document’ is een rapport uit september 2000 van het neoconservatieve Project for a New American Century, onder meer getekend door de ministers Rumsfeld en Cheney. Elke complotdenker slaat je met het zinnetje om de oren waarin staat dat het ’revolutionaire veranderingsproces’ lang zal duren, zonder een nieuw Pearl Harbor als katalysator. Volgens Oldenziel kun je op dat zinnetje ’feitelijk niets baseren’.

Oldenziel merkt dat het ’jarenlange taboe’ op de interpretatie van 11 september verdwijnt. „De onderstroom van andersdenkenden, die al die tijd niet gehoord werd, barst open als een vulkaan.” Dat heeft volgens haar ook te maken met de regering-Bush zelf. „De geoliede machine vertoont barsten.”

Ze vindt dat burgers en historici het recht hebben alles te bevragen. „Natuurlijk is het goed als het onderzoek heropend wordt. Waarom zou ik ertegen zijn? Ik geloof zoals gezegd niet in een complot, maar ik wil best in het ongelijk gesteld worden.”