Succes Hamas overdondert iedereen; inclusief Hamas

Palestijnse en Israëlische commentatoren wisten gisteren niet welke termen ze moesten kiezen om hun schok te beschrijven. Omwenteling, revolutie, aardbeving, ramp, catastrofe -alle beschrijvingen leken te kort te schieten.

Na een lange nacht bleek de islamitische Hamas gisterochtend de grote winnaar te zijn in de Palestijnse parlementsverkiezingen. Israël, als ook sommige leiders van de verliezende Fatah-beweging, schetsten meteen al een nachtmerriescenario: De machtsovername door Hamas zal tot een totale ineenstorting van het Palestijns Gezag leiden. Dat Palestijnse Gezag bestaat bij de gratie van de buitenlandse hulp. De 150 000 employés, de enige Palestijnen die nog enigszins een regelmatig inkomen genieten, komen op straat te staan -inclusief de veiligheidsdiensten. Wat rest is chaos en geweld.

Maar ook de Hamasleiders leken overdonderd door hun eigen succes. Zij boden president Mahmoed Abbas, de Fatahleider, onmiddellijk aan om samen verder te regeren.

De in Syrië zetelende Hamasleider Haled Masjal sprak in een telefoongesprek met Abbas van “de noodzaak om samen te werken met de broeders van Fatah en alle Palestijnse partijen om het Palestijnse Huis in te richten“.

Binnen de Fatah klonken verschillende stemmen. Saeb Erekat, een van de toponderhandelaars met Israël, sloot een gezamenlijk kabinet meteen uit. “Wij gaan niet in een kabinet zitten waarin we de gijzelaars van Hamas zijn“, aldus Erekat. “Laat de Hamas nu maar ontdekken dat de politiek van de markt en de steegjes niet hetzelfde is als de internationale diplomatie.“

President Mahmoed Abbas was de hele dag bezig de gemoederen tot bedaren te brengen. Hij staat voor de moeilijkste beslissing van zijn leven. De man die onder Arafat om de zoveel weken dreigde op te stappen, dan wel daadwerkelijk naar zijn buitenverblijf in Marokko trok, moet opnieuw besluiten: blijven of opstappen met als motto 'na mij de zondvloed'. Abbas is -nog steeds- president met omvangrijke bevoegdheden. Als hij aanblijft krijgen de Palestijnen hun eigen variant van de cohabitation, een vrij unieke, zo niet onmogelijk variant. Hoeveel macht houdt de president? Hoeveel beleid kan hij nog uitvoeren?

Een door de Hamas gedomineerde regering zal bevoegdheden opeisen, zoals zeggenschap over de financiën en de veiligheidsdiensten. Zal Hamas haar beleid afdwingen dat direct overleg met Israël uitsluit? Blijft Abbas, die aan wil sturen op een akkoord, dan aan als marionet?

Er is ook een rooskleuriger scenario. Hamas zal terugdeinzen voor al te veel verantwoordelijkheid. Zij zal 'sociale portefeuilles' opeisen, maar zal het premierschap en de financiën aan de coalitiepartners overlaten. De meest genoemde naam is die van Salam Fajad, de populaire oud-minister van financiën die ook bij de Amerikanen goed ligt. Door hem naar voren te schuiven zou Hamas de angst in het westen voor de 'groene revolutie' iets kunnen wegnemen.

Binnen Hamas is de discussie al opgelaaid. Want de overweldigende overwinning stelt niet alleen Fatah, Israël en de buitenwereld voor grote problemen, maar allereerst de Hamas zelf. Hoeveel macht wil ze en wat is de prijs van die macht? Blijft ze vasthouden aan de vernietiging van Israël als hoogste doel, of is ze bereid tot een langdurige 'rustperiode', zoals sommige van haar leiders in de aanloop van de verkiezingen verkondigden?

Hoeveel water is Hamas bereid in de wijn te doen? Dat laatste is in deze context een ongelukkig spreekwoord. In Ramallah, een seculiere stad die en masse Hamas heeft gestemd, klinkt al de vrees dat 'de islamitische revolutie' het einde inluidt van het bruisende uitgaansleven.