Jonge dominees worstelen met leiderschap

Op Goed Gerucht, platform van jonge predikanten, buigt zich vandaag in Doorn over 'leiderschap'. Daar hebben hedendaagse dominees nogal eens problemen mee. “Je kunt niet alles verwachten van die ene leider.“

Het is niet meer voldoende, zegt organisatieadviseur Jandirk Pronk, om alles te weten van Bijbel en theologie. Dominees moeten tegenwoordig verstand hebben van veel méér. Bijvoorbeeld hoe je een legertje vrijwilligers begeleidt. Hoe je ruzies beslecht. Nieuwe kerkbestuurders werft. Aan public relations kunt doen. “Het is veel complexer dan vroeger“, meent Pronk. “Je hebt echt agogische kwaliteiten, managementkwaliteiten nodig.“

Op Goed Gerucht, platform van jonge predikanten uit de Protestantse Kerk in Nederland, wijdt er vandaag zijn halfjaarlijkse studiedag aan. Thema: 'Follow the leader!' 's Ochtends gaat het over 'gemeente-opbouw'. Na de lunch leggen de dominees zichzelf op de snijtafel. Dat doen ze onder leiding van Jandirk Pronk, verbonden aan het Rotterdamse adviesbureau Stoel.

De befaamde tweeling 'herder en leraar' geldt nog altijd, zegt Pronk. “De vraag is alleen hoe je die invult.“

Predikanten, zo blijkt, worstelen nogal eens met de eisen die de gemeente aan ze stelt. “Ik kom dominees tegen die zeggen: laat mij het pastoraat doen en diensten organiseren. Maar maak van mij alsjeblieft geen manager.“ Het is ze volgens Pronk niet kwalijk te nemen. In hun opleiding hebben ze aan managementvakken 'alleen gesnuffeld'. En dan moeten ze hun werkzaamheden ook nog eens doen in steeds minder (betaalde) uren.

Pronk zal zijn gehoor vandaag vertellen dat elke leider zijn sterke en zijn zwakke punten moet kennen. “Je moet goed kijken wat je in huis hebt. Iedereen heeft een ideaal van een leider in zijn hoofd. Dat was je bovenmeester, je zangjuf, je hoogleraar, je vader. Bij dat beeld moet je stilstaan. Voor zo'n type leider kun je veel bewondering hebben, maar het is goed mogelijk dat je het zélf zo niet kunt. Je moet kijken naar wat bij jou past. Er is niet één ideale stijl van leidinggeven.“

Stel, zegt Pronk, de gemeente wil dat je een nieuwe generatie vrijwilligers werft. “Daarvoor moet je kunnen enthousiasmeren. Als jijzelf die eigenschap niet in huis hebt, dan moet je zoeken naar iemand in de gemeente die dat wél kan. Je moet accepteren dat andere mensen je zwakke kanten aanvullen.“

Pronk zal de aanwezigen kleine oefeningen laten doen. “Leiding geven doe je ook in simpele dingen. Als je twee mensen hand in hand met de ogen dicht door de ruimte laat lopen, dan gebeurt er iets. En ook als je ze een vel papier geeft en één potlood, met de opdracht samen een boom te tekenen. Het heeft allemaal te maken met invloed en macht. Het is nooit zo dat de een leiding geeft en de ander dat stipt uitvoert.“

Zelf denkt Pronk dat er eigenlijk 'nog véél meer' nodig is om een gemeente goed te leiden. “Bijvoorbeeld educatieve en artistieke vaardigheden. De preek is één manier om mensen iets uit te leggen. Maar er zijn inmiddels tal van andere vormen. Powerpoint, werken met voorwerpen, levende gesprekken. Natuurlijk zeggen mensen dan meteen: dat is geen verkondiging. Maar ik denk dat de oude indeling in hokjes niet meer van deze tijd is. Dus heb je méér deskundigheid nodig. Je kunt niet alles verwachten van die ene leider.“

Punt is wel dat alleen de dominee voor zijn werkzaamheden in de kerk betaald krijgt. “Maar over tien, vijftien jaar“, zegt Pronk, “óók niet meer.“ Predikanten, voorspelt hij, zullen op den duur elders hun geld verdienen, en onbetaald werken in de kerk - eenvoudigweg omdat de kas leeg is.

Pronk: “Het kerkelijke apparaat moet gesaneerd. Is het verstandig om er plakjes van te blijven afsnijden? Of moet je er ook eens over nadenken vanuit de kwaliteit?“