Achter grote broer schuilt staatspaternalisme

Na vier jaar liberale hegemonie met de homo economicus als absoluut regerend vorst, zag Nederland met reikhalzend verlangen uit naar een socialer beleid en meer aandacht voor mens, milieu en maatschappelijke samenhang.

De unieke coalitiedeelname van de ChristenUnie heeft daaraan een belangrijke impuls gegeven, zij het dat er de laatste tijd ook in kringen van het CDA sprake was van een groeiend besef van urgentie dat het roer om moest. (...)

Niet de hele achterban van de ChristenUnie zal inmiddels content zijn met de mate waarop haar ethische standpunten doorwerken, maar het is in een grondig geseculariseerd Nederland het maximum haalbare. Voor een optimaler resultaat ontbreekt voldoende draagvlak.

Dat betekent enerzijds dat gisteren direct opklinkende libertijnse litanieën dat ’toezicht en betutteling’ Nederland nu in zijn greep zullen krijgen, elke grond missen. Alle paarse ’parels’ (...) liggen ongeschonden vals licht te verspreiden. (...)

Wel valt enige teleurstelling niet te onderdrukken over de detailzucht in het regeerakkoord, hetgeen een zuivere, dualistische verhouding tussen kabinet en (controlerende) Kamer niet bevordert. (...) Tegen deze achtergrond was er veel voor te zeggen geweest dat Rouvoet fractieleider was gebleven.

Het is uitermate ongelukkig dat het nieuwe kabinet om populaire uitgaven te kunnen doen, geen reservepot opbouwt voor eventuele tegenvallers. Daarom, en omdat in het regeerakkoord nogal wat onheldere wensen staan, dreigen er in de nieuwe kabinetsperiode extra bezuinigingen nodig te zijn die later voor veel politieke onrust kunnen zorgen. (...)

Ongelukkig is ook het beperkte extra geld dat is uitgetrokken voor de aanleg van wegen en voor het openbaar vervoer. (...)

Het extra geld dat naar de publieke omroep gaat is waanzinnig, en het generaal pardon voor uitgeproduceerde asielzoekers veel te ruim.

Er valt ook wel iets goeds over het akkoord te zeggen. Zo gaat er terecht meer geld naar de oude wijken, moet de taalachterstand van allochtonen in vier jaar verdwijnen en krijgen onderwijs, innovatie en milieu veel aandacht.

Geen confrontatie, maar verzoening. Waar de vorige kabinetten-Balkenende de samenleving met pijnlijke hervormingen confronteerden, investeert de nieuwe coalitie in sociale samenhang. Deze handreiking is niet vrijblijvend. Het kabinet toont in het regeerakkoord meer solidariteit, biedt meer kansen aan mensen op een zelfstandig bestaan, maar stelt ook hogere eisen aan met name jongeren en nieuwkomers. (...)

Gegeven de onmogelijke uitslag van 22 november, waarbij zich geen werkbare linkse of rechtse meerderheid aftekende, waren PvdA, CDA en ChristenUnie welhaast gedoemd tot samenwerking. Het geeft blijk van een gezonde ambitie om te werken aan herstel van de verstoorde maatschappelijke verhoudingen tussen arm en rijk en tussen autochtonen en nieuwkomers.

’Samen leven, samen werken’ is het motto van de nieuwe coalitie tussen CDA, PvdA en ChristenUnie. Nu zullen weinigen voorstander zijn van een samenleving die atomiseert, waar burgers als los zand naast elkaar leven. (...) Maar de visie op mens en maatschappij zoals die spreekt uit het regeerakkoord, kiest voor het andere uiterste. De burger wordt door het nieuwe kabinet louter gedefinieerd als lid van een groep of gezin.

Daarmee is de eerdere erkenning van minder traditionele leefvormen verlaten. Hier is de conservatieve stempel dat het CDA en CU drukken op de maatschappijvisie van het nieuwe kabinet leidend. Het klassieke gezin wordt voorgesteld als de samenlevingsvorm waaruit al het goede voortkomt.(...)

De overheid wordt in het regeerakkoord voorgesteld als een grote broer die zorgt voor houvast, geborgenheid en een herkenbare eigen identiteit. Achter deze vriendelijke voorsteling van zaken gaat, zoals VVD-leider Rutte zei, veel staatspaternalisme schuil. (...)

Voor partijen die het individu centraal stellen, die tegen de betutteling zijn van de burger door de overheid en die staan voor een minder opdringerige rol van Vader Staat, is een wereld te winnen.