Riad wil met Mekka-top de Iraanse invloed beperken

Twee dagen zijn uitgetrokken voor een Palestijnse ’verzoeningsconferentie’ in Mekka. De media zijn pas welkom bij de slotverklaring, die moet verrassen met een akkoord over een nieuwe Palestijnse regering.

De gastheer, koning Abdoellah, is er de man niet naar om genoegen te nemen met minder. „Geen van beide partijen wil de Saoedische vorst voor het hoofd stoten’’, zei een lid van de Fatah-delegatie vlak voor vertrek. „Alleen al daarom is de kans groot dat er een akkoord uitrolt.’’

Egypte, Jordanië en Syrië hebben eerder geprobeerd te bemiddelen. Tevergeefs. De Saoediërs zijn een laatste reddingsboei, die moet voorkomen dat Palestijnen vervallen tot een uitzichtloze onderlinge strijd. Maar de Saoedische bemiddeling is meer. Riad speelt noodgedwongen een steeds actievere rol in de regionale politiek.

Want wat voor de Amerikaanse president Bush een strijd is tegen de ’As van het Kwaad’, wordt in het Midden-Oosten gezien als een conflict tussen sjiieten en soennieten. De oorlog in Irak heeft de balans verstoord, al zullen geschiedschrijvers later waarschijnlijk wijzen op de afnemende invloed van Caïro, het verdwijnen van het pan-Arabisme en een verschuiving van het machtscentrum naar de Golf, waar zich de niet-Arabische speler, Iran, manifesteert als leider van het nieuwe machtsblok van sjiieten.

Het is cynisch dat juist in landen waar ‘democratische verkiezingen’ hebben plaatsgevonden – Irak, Libanon en de Palestijnse gebieden – de onrust is toegenomen, deels omdat de verliezers zich niet bij hun lot neerleggen. In die landen roert Iran zich. En in het spel waarin de vijand van jouw vijand je bondgenoot is, keken de soennitische Arabische leiders afgelopen zomer met lede ogen toe hoe het ‘zionistische leger’ er niet in slaagde de pro-Iraanse Hezbollah op de knieën te dwingen.

Saoedi-Arabië is er veel aan gelegen de Iraanse invloed en het revolutionaire elan in te dammen, omdat zij een dreiging vormen voor de stabiliteit in de regio en het eigen regime. Zo zijn de Saoediërs onlangs het gesprek met Iran aangegaan over Irak. Maar in de visie van Riad, en andere soennitische regimes, kan vooral een oplossing van het Palestijns-Israëlisch conflict dienen als een remedie tegen de onrust en de groeiende Iraanse invloed. Dus heeft koning Abdoellah zich nu ontfermd over de Palestijnse broeders.

Voor Hamas en Fatah zijn er goede argumenten om de Saoedische gastheer niet voor het hoofd te stoten. De soennitische Hamas heeft er belang bij zich los te weken uit de Iraanse omarming en is gebaat bij algemene Arabische erkenning – nog afgezien van het feit dat de Saoediërs een akkoord royaal zullen belonen. Maar ook intern, onder de Palestijnen, is de teleurstelling in Hamas groot. Fatah mag dan verleden jaar weggestemd zijn vanwege corruptie, Hamas is door sancties en interne strijd niet eens aan regeren toegekomen.

President Abbas van Fatah heeft eveneens weinig keus. Een Mekka-akkoord redt hem uit de chaos. Zelfs als het Westen het akkoord te mager vindt en de sancties niet opheft, weet Abbas zich dan ingebed in een Saoedisch-Arabische consensus.

Bij dit alles ligt de nadruk op het heden. Beide groeperingen zijn toe aan een adempauze. Beide beschouwen de nationale regering bovendien als een middel om hun macht te consolideren. Maar bij elk meningsverschil in die regering kan de vlam weer in de pan slaan.