Hond in de pot

Je hebt gezinnen waar altijd alles kan. Talloze vriendjes over de vloer, maakt niet uit wie. Jantje of Wiesje mee op vakantie? Best hoor. Daar tegenover staan de gezinnen waar alles strak geregeld is. Moeder raakt al in de zenuwen als haar dochtertje onverwacht een vriendinnetje meeneemt waar ze niet op heeft gerekend. Alles is afgepast en afgemeten. De meeste gezinnen zullen zich wel ergens tussen deze twee polen bewegen, soms een beetje meer zus, dan weer een beetje meer zo. Bij ons thuis kon wel het een en ander, maar er was één duidelijke grens. Zes uur. Dan werd er gegeten en wel op duidelijke georganiseerde wijze, je kon niet ongestraft de hand lichten met het dagelijkse ritueel. Mijn vader kwam wel eens, vanwege een of ander huisbezoek, een paar minuten later thuis en werd dan met gefronste wenkbrauwen ontvangen. Ook ik hield er het gevoel aan over dat er een gulden regel was geschonden. Het eten staat koud te worden, zei mijn moeder met dunne lippen en mijn vader mompelde iets onduidelijks. Mobieltjes waren er nog niet, files ook nog niet zo erg. Het te laat komen lag als een corpus delicti op tafel. Hond in de pot. Losse gezinnen, waar alles maar kan, wekken soms jaloezie op, wat lijkt het een zegen om maar in en uit te kunnen hollen en het hele huis ter beschikking te hebben. Wat een vrijheid! Ik snap Pro-Rail wel. Overal heerst nu eenmaal het verlangen naar flexibiliteit. Onlangs hoorde ik, en Pro-Rail ongetwijfeld ook, het bericht dat mensen zelf meer over hun werktijden te zeggen krijgen, niet meer strak van negen tot vijf, maar de een om zeven uur ’s ochtends en de ander ’s avonds lekker doorwerken. Maar zulke flexibiliteit vereist een enorm strakke context. Zo moet je voortdurend kunnen arriveren en weer vertrekken. De souplesse die het individu najaagt betekent een zwaardere belasting voor de organisatie van deze vrijheid. Als de overheid dus wil dat wij vrijer en flexibeler worden, zal ze zelf allerlei extra maatregelen moeten treffen. Per slot van rekening is de overheid een faciliterende club, ze is er niet om zichzelf te trakteren maar om het ons, burgers, zo goed mogelijk naar de zin te maken. Zo hebben we dat lang geleden afgesproken in die grot. Flexibele werktijden betekenen dus dat je geen flexibel spoorboekje kunt hebben met nu eens wél een trein ’s avonds laat naar Enkhuizen en de volgende week weer niet. Pro-Rail claimt nu als het ware de individuele vrijheid die ze juist voor anderen mogelijk moet maken. Daarom moet dat soort instituten wat mij betreft ook met strenge, door gemeenschappelijk belang gedreven, hand bestuurd worden en niet door eigenzinnige bestuurders die een mevrouw naar het journaal sturen om uit te leggen dat het niet anders kan. Ik weet niet precies in welk politiek gedachtengoed ik mij nu bevind, of het nu socialistisch is (de overheid moet voor ons zorgen) of liberaal (de mens moet vrije keuzes kunnen maken); allicht komt het van de hond in de pot-dreiging vroeger bij ons thuis. Van voedsel en vervoer moet je op aan kunnen.