Weg lijkt vrij voor kabinet-Balkenende

Nu de fracties van CDA, PvdA en ChristenUnie in grote lijnen hebben ingestemd met het regeerakkoord is de weg zo goed als vrij voor het vierde kabinet-Balkenende.

Dat vandaag het definitieve regeerakkoord openbaar wordt gemaakt, is nieuw. Bij eerdere kabinetsformaties ging het ontwerp-stuk, waarover de fracties nog moesten oordelen, de openbaarheid in.

Wellicht dat informateur Herman Wijffels daar nog iets over zegt tijdens het debatje dat de Tweede Kamer nog met hem zal willen hebben. Na zijn laatste rapportage aan zijn opdrachtgever, koningin Beatrix, kan Wijffels terug naar Washington, waar hij bewindvoerder is bij de Wereldbank.

Jan Peter Balkenende gaat dan aan de slag als formateur van zijn vierde kabinet. De beoogde CDA-premier voert dan gesprekken met alle kandidaten voor de ministersposten en staatssecretariaten. Die kandidaten worden bovendien gescreend. Voor het aanzoeken van alle kandidaat-bewindslieden zijn naar verwachting twee weken nodig. Veel is er aan gelegen om de nieuw beëdigde ministersploeg vóór 27 februari te laten aantreden voor de traditionele bordesscène met koningin Beatrix. Op die dag vertrekt het staatshoofd voor een staatsbezoek aan Turkije dat tot en met 2 maart duurt.

Uiterlijk in die week zal het nieuwe kabinet zich ook aan de Tweede Kamer willen presenteren met de regeringsverklaring. Immers: de week erop (op woensdag 7 maart) zijn de verkiezingen voor Provinciale Staten.

In dit scenario wordt ervan uitgegaan dat het PvdA-congres geen kraaienpoten op de weg strooit. Anders dan bij het CDA en de ChristenUnie voorzien de reglementen van de sociaal-democraten erin dat de verzamelde afdelingen zich nog kunnen uitspreken over het regeerakkoord dat de fractie heeft afgesloten, alsook over de (kandidaat)bewindslieden.

Het PvdA-congres is voorlopig voorzien op 17 februari, eventueel op 24 februari. Zou de sociaal-democratische achterban werkelijk de nieuwe coalitie blokkeren? Die kans lijkt niet groot. Maar het is eerder gebeurd. In 1977 – bij de pogingen om een tweede kabinet-Den Uyl te formeren – keerde de PvdA zich tegen de verdeling van de ministersposten. De partij vond het CDA overbedeeld. De formatie brak. Het CDA bereikte vervolgens in no time een akkoord met de VVD, waarna het kabinet Van Agt/Wiegel aantrad.