Grond genoeg voor voedsel én bio-energie

Vergroot de productie van bio-energie het voedselprobleem? Nee. Geef vaste prijzen voor producten, dan schiet de opbrengst per hectare omhoog.

Er wordt wel gezegd dat bio-energie het voedselprobleem vergroot. Immers, er zou al te weinig land zijn voor voedselproductie; bio-energie zou extra land claimen, en daarom ongewenst zijn. Volgens ons wordt het huidige voedselprobleem, de schade aan het milieu en de armoede vooral veroorzaakt door het ontbreken van effectief landbouwbeleid. In veel landen kan de productie van voedsel per hectare gemakkelijk verdrievoudigd worden, waardoor er grond vrijkomt voor bio-energie.

Onze opvatting is dat het ontbreken van een landbouwbeleid in veel ontwikkelingslanden tot grote ellende, honger en armoede leidt. Alle Aziatische landen zijn inmiddels sterk in hun nationale voedselproductie, terwijl Afrika nog grote problemen kent. Het verschil is dat in Aziatische landen een gedegen landbouwbeleid gevoerd is. Goed beleid, waarbij stabiele en goede prijzen voor landbouwproducten gegarandeerd worden. Landbouwvoorlichting en gunstige leningen voor de sector hebben geleid tot een snelle verbetering van de productie en tot investeringen in de sector. De verbeterde situatie in de landbouw heeft weer geleid tot meer arbeidspotentieel in de industriële sector.

In Afrika ontbreekt het aan landbouwbeleid omdat boeren nauwelijks leningen kunnen afsluiten. Wie gaat er nu geld uitlenen voor een gewas, als de prijs ervan onzeker is? Geen enkele investeerder of bank gaat hierin mee! Er zijn geen stabiele voedselprijzen in Afrika. De Wereldbank, die bepaalt of er leningen aan het land toegekend worden, ziet elke prijsinterventie in de landbouw als een bedreiging. Jammer. Daarnaast hebben veel Afrikaanse machthebbers vooral aandacht voor de stad, daar wonen immers de gemakkelijk te bereiken kiezers.

Het gevolg van het gebrek aan investeringen is een lage opbrengst per hectare. Zo plegen boeren roofbouw op hun grond en het resultaat is desastreus. Na uitputting wordt nieuw land ontgonnen, desnoods op hellingen. Met schamele prijzen blijven boeren arm. Het ontbreken van landbouwbeleid dat goede en stabiele prijzen garandeert, is de oorzaak van armoede en ellende, en van een zogenaamde schaarste van landbouwgrond. Dit is een trieste vaststelling.

Bij goede en stabiele prijzen in de landbouw zie je ook een trend van intensivering. Een voorbeeld: een hectare tomaten brengt vaak niet meer dan 2,5 tot 5 ton op bij uitgeputte gronden, zonder mest. Goed zaad, plantenvoeding en water maken een oogst mogelijk van 30 tot 60 ton. In de Nederlandse kas persen we er 120 ton uit.

Wat betekent dit falende landbouwbeleid voor ontwikkelingslanden? Dat de boeren op het platteland geen geld hebben en daarmee ook de voorzieningen achterblijven. Waarom boerderijen op elektriciteit aansluiten als de arme bewoners daar niet voor kunnen betalen? Laten we het eens omdraaien: wat gebeurt er als boeren en plattelanders geld hebben? Gaat het heel anders?

Jawel. Een aardig voorbeeld is coca. In de streken waar dit gewas, dat aan de basis staat van cocaïne, verbouwd wordt, is veel geld in omloop. In de kleine centra is alles te koop. Alle publieke services zijn aanwezig, er is veel werkgelegenheid en een aanzuigende werking op arbeidskrachten. Hiermee is aangegeven dat redelijke landbouwprijzen kunnen leiden tot streekontwikkeling.

Een voorbeeld waar het misgaat is bij de productie van koffie en katoen, waar boeren in ontwikkelingslanden, ondanks hard werken, nauwelijks geld mee verdienen. Maar bij voedselgewassen die geen geld opleveren, zoeken boeren een uitweg naar de grote steden. Immers, daar is geld en zal dan ook wel economische activiteit zijn. Goed landbouwbeleid kan, doordat het de geldstromen omdraait, hier juist een ommekeer aan geven.

De energieopbrengsten uit biomassa per hectare hebben nog een goed groeipotentieel. Water is een beperkende factor. Toch is er genoeg areaal waar water beschikbaar is en het is door efficiënt gebruik veel beter te benutten. Bij een goed gebruik van biomassa worden de reststoffen weer teruggebracht in de kringloop en zal er slechts bij aanvang van een bio-energieplantage een startdosis van plantenvoeding nodig zijn.

Wereldmarktprijzen voor bepaalde producten uit biomassa, zoals ethanol uit Brazilië, kunnen nu al concurreren met die van fossiele brandstoffen. Waar het om gaat is dat, via beleid, een duurzame productie tot stand komt; dit houdt in dat er afstemming moet komen van kosten, milieu en sociale aspecten.

Kortom, goed duurzaam landbouw- en energiebeleid leidt tot voldoende voedselproductie, goed grondgebruik en maakt een snelle opkomst van duurzame energie mogelijk. Landschaarste is niet te verwachten als dergelijk beleid geïmplementeerd wordt. De productie per hectare gaat omhoog van zowel landbouw als bio-energie.