Van manipulatie naar censuur

Het komt zelden voor: een journalist die een boek van andere journalisten uit de handel wil laten halen. De klager zal meestal op weinig sympathie kunnen rekenen binnen een beroep waar censuur gevoelig ligt. En wanneer de klacht maar een paar citaten betreft wordt de zaak nog intrigerender. Kees Driehuis, eindredacteur van Vara’s tv-programma ’Zembla’ annex quizmaster, dreigt de Volkskrant-journalisten Wansink en Berkeljon met een kort geding. In hun boek ’De orkaan Ayaan’ hebben ze enkele citaten opgenomen uit een gesprek van hem en zijn redacteur Van Dongen met derden. Driehuis ontkent. De Raad van Journalistiek heeft onlangs geoordeeld dat de schrijvers de fout ingingen door geen wederhoor bij Driehuis te hebben toegepast. Formeel is dat juist, maar Wansink en Berkeljon beschikken over vier getuigenverklaringen waaruit volgens hen blijkt dat die citaten kloppen. Dat deze formele kwestie zo hoog oploopt heeft te maken met de aard van de zaak: de gemanipuleerde uitzending van Zembla over de vroege leugens van Ayaan Hirsi Ali omtrent haar identiteit. Door niet in de uitzending te melden dat de als nieuw gepresenteerde feiten allang bekend waren, hebben Zembla en Driehuis een journalistieke doodzonde gepleegd. De reputatie van de man heeft hierdoor een fatale klap gekregen. Maar nu de citaten. Vóór de Zembla-uitzending worden de assistente van Hirsi Ali en de VVD-woordvoerder in mei vorig jaar om een reactie gevraagd. Na afloop van de viewing blijven die twee laconiek en ontsteekt Driehuis in woede: „Dit kan toch niet! Ze heeft gelogen! Dit zal politieke consequenties hebben! En die Neelie (Kroes, s.e.), die heeft banden met de maffia. Wist zij dit? Wist zij dit?” Driehuis ontkent vooral de passage over Kroes. Zijn recht. Maar mijn recht is ook om de ontkenning van Driehuis als niet geloofwaardig te bestempelen. Omdat lang voordat het boek verscheen en Driehuis zich als amateur-censor manifesteerde, ik de assistente van Hirsi Ali persoonlijk heb gesproken. Ze vertelde mij in precies dezelfde woorden de stampijscène met de schreeuwende Driehuis. Ze was vooral geschrokken van de woede en emotie van Driehuis en de onelegante manier waarop ze bejegend was. Je kunt je nu afvragen waarom Driehuis de zaak zo hoog opneemt en wegens een paar miserabele zinnen een boek dreigt te laten verbieden. Omdat zijn emotionele partijdigheid niet strookt met het beeld van gedegen onderzoeksjournalistiek dat Zembla van zichzelf wil geven. Het werpt ook een extra licht op het manipulatieve vermogen van Driehuis en de zijnen in die omstreden Zembla-uitzending. Het ging hem er boven alles om de kop van zijn onderwerp in een mandje te laten rollen. Op zo’n moment vervagen de contouren van zijn beroepsethiek en wordt de arrogante journalist die tegen een jonge vrouw schreeuwt een ordinaire activist met politieke bijbedoelingen. Fraai is het zeker niet. Maar goed, laat het dan maar tot een echte rechtszaak komen. Tenminste, als Driehuis de moed heeft om de confrontatie met zijn getuigen à charge aan te gaan. See you in court, Kees, zet het door!