Een dwingende regeling voedt het wantrouwen tegen vrouwen aan de top

Op de kandidatenlijsten van de PvdA voor de Eerste en Tweede Kamer staan om en om een man en een vrouw. Dat dit op het oog eerlijke systeem helaas niets zegt over de werkelijke positie van de vrouwelijke PvdA-politici, bewijst deze kabinetsformatie. Aan de onderhandelingstafel namen de partijleiders van CDA en de ChristenUnie hun nummers twee mee – beiden man. PvdA-leider Wouter Bos passeerde echter zijn hoogste vrouw, Nebahat Albayrak. Voor de sociaal-democraten schoof de nummer 13 aan, Jacques Tichelaar. De om-en-omregeling helpt dus niet tegen een overmacht aan mannen bij de machtsvorming.

Het prominente PvdA-Kamerlid Jet Bussemaker – die bij de vorige formatie nog weleens mocht aanschuiven – wil nu van de strikte man/vrouwregeling af. De reden daarvoor vindt zij in de gang van zaken rond de kandidatuur van haar collega Klaas de Vries voor de Eerste Kamer. Hij is op een onverkiesbare plaats beland. Partijvoorzitter Michiel van Hulten gaf als verklaring dat er vanwege het evenredige aanbod van vrouwen maar weinig plaats was voor mannelijke kandidaten. Dat verband had hij beter niet kunnen leggen. Want nu lijkt het alsof het de vrouwen zijn die goede mannen in de weg zitten. Hij noemde ook als argument dat een andere man voorrang had vanwege zijn deskundigheid. Bij die verklaring had het moeten blijven.

Dat neemt niet weg dat Bussemaker gelijk heeft. Een zo dwingende verdeling maakt het wantrouwen tegen vrouwen aan de top alleen maar groter. Zeker als er mannen buiten de boot vallen, wordt er al gauw getwijfeld aan de kwaliteiten van de vrouwen die wel in de prijzen vallen. Zo bezien werkt dit systeem eerder tégen, dan vóór vrouwen. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Het zou echter weer te ver voeren om criteria voor de kandidatenlijsten helemaal te laten vallen. De Tweede Kamer heeft in 2000 afgesproken dat zowel parlement als kabinet in 2010 voor de helft uit vrouwen moet bestaan. Als stelregel is ook dat te rigide, maar een streefcijfer kan wel een aansporing zijn voor partijen beter te zoeken naar capabele vrouwen. Dat een bewuste speurtocht resultaat heeft, bewees de VVD in 2003. In het eerste kabinet-Balkenende zat geen enkele vrouwelijke VVD-minister. Dankzij een actieve benadering zaten er in het tweede kabinet-Balkenende twee liberale vrouwen: Dekker en Verdonk.