Presidentsverkiezingen voorbij het vooroordeel

Nog vaker dan tijdens de vorige State of the Union van president Bush zullen de camera’s vannacht langs de gezichten van de senatoren Clinton en Obama glijden. En zullen de kijkers zich afvragen: zit daar nou een mogelijke president?

In 2008 zou een zwarte man, Barack Obama, het Witte Huis kunnen veroveren. Of Hillary Clinton zou de hoofdbewoner kunnen worden, met First Husband Bill aan haar zijde.

Een generatie geleden moest je een idealistische dromer zijn om daarin te geloven. Nu volstaat een blik op de peilingen. Onder de Democraten, die over hun nominatie moeten beslissen, verslaat de vrouw de zwarte: 41 procent tegen 17. En daarmee heeft Obama nog steeds een veel grotere aanhang dan welke blanke mannelijke gegadigde ook.

Als er echter iets revolutionair is aan die peilingen, dan wel dit: dat ze geen klatergoud zijn. Een generatie geleden, in 1989, deed Scott Keeter peilingen in de deelstaat Virginia. Daaruit bleek dat ondanks de met slavernij en rassendiscriminatie gekruide geschiedenis van die staat Douglas Wilder kans maakte om daar de eerste zwarte gouverneur van de VS te worden.

Keeter, nu directeur opinie-onderzoek van het Pew Research Center in Washington: „Hij won de verkiezingen zowaar. Maar terwijl hij in de peilingen een voorsprong had van tien procent, haalde hij het uiteindelijk met minder dan één procent. Heel veel mensen wilden niet op een zwarte stemmen, maar durfden dat niet te zeggen. Dat verschil zien we nu niet meer.”

Tegenwoordig deugen de peilingen dus. Maar dat wil niet zeggen dat de overwegingen van de kiezers ook altijd deugen. Hun stem kan nog steeds, bewust of onbewust, gekleurd zijn door vooroordeel.

Dus is het zoeken voor de kandidaten. Voor Obama geldt dat hij als zoon van een blanke moeder en een Keniaanse vader niet wordt gezien als een klassieke belangenbehartiger van de Amerikaanse zwarten. Dat kan hem acceptabeler maken voor blanken, zonder hem te beroven van de onverdunde steun van het zwarte electoraat.

Hillary Clinton moet een soortgelijk evenwicht bewaren. Van een politica met haar ervaring hoeft niemand te denken dat ze de macho’s in de wereldpolitiek niet aan kan. Maar er zijn natuurlijk kiezers die dat op zich al raar vinden van een vrouw. „Een aanzienlijk deel van het electoraat vindt mevrouw Clinton gewoon niet aardig”, zegt Keeter. „Daar zal dit effect in zitten.”

In de Amerikaanse politiek sneuvelt een kandidaat vaak doordat één groep zich massaal van hem of haar afkeert. Als het om een zwarte of een vrouw gaat, zegt Keeter, dan is die groep: ouderen. Dus waar de jonge generatie moet worden veroverd met beleidsvoorstellen, moeten de ouderen worden gerustgesteld? „Precies. Voor jongeren is Amerika al zo divers. Het electorale nadeel dat de ouderen vertegenwoordigen, wordt overigens wel getemperd door het tegenovergestelde: dat veel Amerikanen het wel eens tijd vinden voor een vrouw of een niet-blanke, om historisch onrecht een beetje recht te zetten.”

Zo bezien zou volgend jaar november Clinton/Obama een droomkoppel zijn? „Velen zeggen dat het precies zo zal gaan. Ze zouden een goede combinatie zijn, ook door hun leeftijden. Als Obama door zijn mindere ervaring niet door het ijs zakt, en hij mevrouw Clinton niet te veel van zich vervreemdt, is dat wat zal gebeuren. Veel Democraten hopen daar op. Maar... er zijn ook veel Republikeinen die dat hopen!”