Guantánamo Bay bleef imago VS schaden

De gevangenis op Guantánamo Bay loopt nu echt op zijn laatste benen. Die bleef het imago van de VS te veel schade berokkenen.

Het Witte Huis had de knoop gisteren willen doorhakken. Maar toen uitlekte dat het Guantánamo nu echt wil sluiten, ontkende Washington dat een besluit ophanden was. De regering-Bush wees ook het bericht van de hand dat zij een vervangend detentiecentrum in Afghanistan bouwt. Maar dat Guantánamo snel dicht gaat, lijdt volgens ingewijden weinig twijfel. De druk op Washington werd te sterk.

Ooit motiveerde vice-president Dick Cheney de oprichting van het gevangenenkamp door te zeggen dat daar „de ergste van de ergste” terroristen werden opgesloten. De sleutel van hun cel werd als het ware weggegooid. Amerika kon het risico van een nieuwe ’9/11’ niet lopen.

Maar snel na de opening in januari 2002 waren er volop tekenen dat er door de chaos op het slagveld in Afghanistan – waar de VS het taliban-regime en Al-Kaida ten val had gebracht – niet alleen maar gestaalde terroristen waren opgeborgen.

Zo zat op Guantánamo Faiz Muhammed vast. Naar eigen zeggen 105 jaar oud. De Amerikanen hielden het liever op begin 70. Maar zelfs de bewakers kregen een beetje een zwak voor de man met de grijze baard. Ze noemden hem ’Al-Kaida Claus’. In oktober 2002 mocht hij terug naar Afghanistan.

En dan waren er nog de kinderen. Pas vorig jaar werd duidelijk dat mogelijk een zestigtal jongens in het kamp zaten of hadden gezeten. Sommigen waren veertien jaar toen ze gepakt werden.

Ook het bewijs tegen gevangenen bleek zwak. Ze leken eerder loopjongens dan meesterbreinen. Vaak leken ze overgeleverd door vijandige stammen, die uit waren op ’vangstpremies’ van de Amerikanen.

Hun behandeling zorgde ook voor internationale kritiek. Het Witte Huis wilde hen onbeperkt vastzetten. Het hield jaren hun identiteiten geheim en stond geen enkel contact met de buitenwereld toe. Gevangenen mochten hun gevangenhouding niet in een proces aanvechten.

De gedetineerden werden eerst in stalen kooien vastgezet. Bij ondervragingen werden ze geslagen, seksueel vernederd en langdurig in pijnlijke posities vastgezet, beweerden vrijgelaten gevangenen. Amerika houdt vol dat van marteling nooit sprake was.

De regering-Bush probeerde het kamp aanvaardbaarder te maken door er vorig jaar veertien echte Al-Kaida-kopstukken op te sluiten, die tot dan in geheime CIA-cellen overzee hadden gezeten. Maar de kritiek hield aan. Binnen het Witte Huis ijverde minister van defensie Gates voor sluiting. De imagoschade werd volgens hem te groot.

Onlangs diende de Democratische meerderheid in het Congres een wetsvoorstel in dat het kamp dicht zou gooien. Ook gaven Amerikaanse rechters het Witte Huis voor de zoveelste keer een blauw oog.

Eerder al dwong een rechtbank het Witte Huis de namen van de gevangenen bekend te maken. Een ander hof besloot dat de gevangenen recht op juridische bijstand en een proces hadden. Niet voor een burgerhof, hield het Witte Huis vol. Het ontwierp aparte militaire tribunalen.

Maar een week geleden keurde nog weer een andere federale rechter die speciale rechtspraak af. Daardoor blijven de circa 380 gevangenen op Cuba in een juridisch grijs gebied zitten. Zo’n tachtig worden er nog teruggestuurd naar hun land.

De rest wordt waarschijnlijk binnenkort overgebracht naar militaire gevangenissen in Kansas of in South Carolina. Omdat ze daarmee op Amerikaans grondgebied zitten, zouden ze volgens sommige experts het recht krijgen om hun gevangenhouding aan te vechten. Maar de regering-Bush houdt aan aparte rechtspraak vast. Ze zou nieuwe militaire tribunalen willen ontwerpen.