Kremlin aast nu ook op internet

Na consolidatie van de schrijvende pers en de televisie richt het Kremlin zich nu op de laatste werkelijk vrije plaats van debat: internet.

Savva Terentjev is een muzikant uit de stad Siktivkar in het noorden van Rusland. Op dit moment hangt hem vier jaar celstraf boven het hoofd. Reden: een vriend van Terentjev had een stuk geschreven op de populaire blogsite ’Livejournal’ over corruptie bij de plaatselijke politie. Terentjev reageerde op de bijdrage dat ’politie tuig is’ en dat ’corrupte politieagenten levend verbrand moeten worden’. Kort daarna werd hij opgepakt en nu staat hij voor de rechter wegens aanzetten tot haat.

Het internet, het laatste reservaat van complete persvrijheid in Rusland, ligt onder vuur. Eerder kwamen televisie en de schrijvende pers al onder controle van het Kremlin of aan het Kremlin gelieerde oligarchen.

Steeds meer Russen halen hun nieuws echter van het internet. Bij het aantreden van Poetin in 2000 hadden slechts zes miljoen mensen toegang tot het internet. Dat zijn er nu 28 miljoen, en de verwachting is dat dit aantal nog eens verdubbelt in de komende drie jaar.

Met de presidentsverkiezingen in het verschiet kijken de autoriteiten steeds kritischer naar het internet als massamedium. Vorig jaar werd al een website gesloten omdat het Poetin had omschreven als een ’fallisch symbool’. Een andere site die over de zakelijke belangen van president Poetin schreef, werd eind maart gesloten. Sinds vorige week is de website van oppositieleider Gary Kasparov niet meer te bereiken via enkele grote internetaanbieders.

„Maar ik ben niet bang dat Rusland het China-model gaat volgen, waar op grote schaal websites worden weggefilterd”, vertelt Anton Nossik, de nieuwe baas van Livejournal, de grootste weblogsite van Rusland. „Daarmee zouden ze laten zien dat ze bang zijn voor hun eigen burgers. Een televisiestation is iets anders dan de mond snoeren van een burger”, vertelt de kettingrokende Nosik die vaak de ’vader van Russisch internet’ wordt genoemd.

„In plaats daarvan gaan ze subtieler te werk. Zo zijn ze met ’Vzgljad’ een eigen nieuwssite begonnen die met ons moet concurreren. En kochten ze advertentieruimte bij mail.ru, de grootste mailprovider van Rusland waar ze hun eigen krantenkoppen neerzetten”, vertelt Nosik.

Dat heeft het succes van Livejournal niet in de weg gezeten. De blogsite is ongekend populair, met meer dan 400.000 geregistreerde gebruikers en nog steeds groeiende. Liefkozend noemen lezers en schrijvers de site ’Zj-Zj’, een afkorting van de Russische initialen van Livejournal. Met een gebrek aan andere onafhankelijke media is het een platform voor debat, maar vooral voor nieuwsconsumptie.

Want anders dan in Amerika heeft Livejournal meer een nieuwsfunctie dan een sociale functie. Er is een kleine groep schrijvers met een zeer grote groep passieve lezers, vertelt Nosik: „Dat is ongeveer vijftien keer het bereik van Kommersant”, zegt hij, verwijzend naar een grote zakenkrant. Na incidenten die door de autoriteiten worden doodgezwegen, zoals de demonstraties van Gary Kasparov, is er altijd een piek te zien in het internetgebruik, vertelt Nosik.

Na de gebeurtenissen in Siktivkar herpubliceerde Nosik het commentaar van Terentjev op zijn eigen weblog, net als vierhonderd andere gebruikers, uit solidariteit. Zij werden niet vervolgd. Nosik: „De enige reden waarom onze site nog niet is gesloten, is omdat onze servers in Californië staan. Anders waren wij allang opgedoekt.”