Internationale richtlijn: kloon geen mensen

Kloon geen mensen, kweek geen embryo’s ouder dan twee weken en doe geen al te omstreden onderzoek.

Dat zijn de belangrijkste regels die de internationale organisatie voor embryonaal stamcelonderzoek (ISSCR) vandaag presenteert in het vakblad Science. De richtlijnen moeten wereldwijd gelden voor alle onderzoekers die zich bezighouden met stamcellen afkomstig uit menselijke embryo’s.

Met ’geen al te omstreden onderzoek’ wordt bedoeld dat wetenschappers geen stamcelonderzoek moeten beginnen als er breed gedragen, ernstige ethische bezwaren zijn of als het nutteloos is.

Het Nederlandse beleid komt op de meeste punten aardig met de internationale richtlijnen overeen. Er zijn echter ook twee duidelijke verschillen, signaleert Guido de Wert, hoogleraar biomedische ethiek in Maastricht. Ten eerste biedt Nederland beduidend meer bescherming aan vrouwen die eicellen zouden willen afstaan aan de wetenschap. „De ISSCR wil dat deze vrouwen expliciet toestemming geven voor hun donatie. In Nederland moet dat ook, maar wij kennen daarnaast de plicht om vrouwen goed te informeren over de lichamelijke risico’s van zo’n eiceldonatie. Het gaat vooral om de zware hormoonbehandeling die nodig is. Ik vind de voorgestelde richtlijnen op dit punt te slap.”

Een ander verschil zit in het onderzoek waarbij menselijke en dierlijke cellen worden samengevoegd. Hierbij denkt de organisatie waarschijnlijk vooral aan stamcellen uit een menselijk embryo die worden ingebracht in een dierlijk embryo, om te bestuderen hoe die cellen zich ontwikkelen. Zo kunnen onderzoekers beter inschatten wat er gebeurt als embryonale cellen ooit bij patiënten worden ingebracht.

In de maatschappij roept dit onderzoek volgens de ISSCR twee angsten op. Om te beginnen zouden dieren als gevolg van de ingebrachte menselijke stamcellen een ’menselijker’ brein kunnen krijgen, met extra cognitieve vermogens. Ten tweede zouden de dieren menselijke geslachtscellen kunnen produceren, zodat er – na een toevallige voortplanting – een soort mensdier zou kunnen ontstaan. Vanwege die angsten stelt de ISSCR voor om dit soort proeven vooraf te laten toetsen door de ethische commissie van het betreffende onderzoeksinstituut.

In Nederland is de wet op dit punt te vaag, signaleert De Wert. „Het is onduidelijk of deze experimenten binnen de Embryowet vallen. Mogelijk is er een lacune. Dat zou betekenen dat dit onderzoek ongecontroleerd kan plaatsvinden. We hoeven het niet op voorhand te verbieden, maar het lijkt me wel belangrijk om er regels voor op te stellen, waarin het belang en de ethische bezwaren zijn afgewogen.”

De Wert pleit daarom voor een debat over deze mengvormen van menselijke en dierlijke cellen, zogeheten chimera’s.