Leden werf je niet langer met theelepeltjes

De NCRV verliest leden. Zo fors, dat de B-status in zicht komt. De tv-programma’s worden sinds de verhuizing naar Nederland 2 nog maar zuinigjes bekeken. Verkeert de NCRV in een crisis? „Er is reden tot zorg”, erkent voorzitter Leo Born.

Vlakbij de werkkamer van de voorzitter van de NCRV staat een tafel met foldertjes. In witte letters tegen een rode achtergrond wordt de lezer gewaarschuwd dat een groot deel van de NCRV-programma’s zou kunnen verdwijnen. „De wettelijk norm om A-omroep te zijn is 300.000 leden. Bij minder leden halveren zendtijd en geld.”

De NCRV, jarenlang een middelgrote zuil, is nu de kleinste A-omroep van Hilversum. Het ledental bevindt zich onder de 340.000 en het aantal aanhangers neemt jaarlijks met zo’n 15.000 af, merendeels door overlijden. Cees Grimbergen, presentator van ’Rondom Tien’, uitte enkele maanden geleden een noodkreet in deze krant: B-status dreigt voor de NCRV!

Ds. Leo Born (62), voorzitter van de protestants-christelijke omroep, erkent dat er reden is tot zorg. „Maar we zitten niet in een crisis. Er is hoop. We hebben onze achterban gemobiliseerd om in eigen kring te werven en dat heeft binnen twee weken vijfduizend nieuwe leden opgeleverd. We gaan er zonder meer vanuit dat we in 2010, wanneer de nieuwe licenties ingaan, nog steeds A-omroep zijn.”

De NCRV heeft haar zinnen vooral gezet op steunleden, die voor 5 euro 72 een jaar lang lid zijn. Ze worden onder meer geworven op manifestaties waarbij makers van populaire NCRV-programma’s als ’Man bijt hond’ aanwezig zijn. „De jongere generatie bindt zich niet meer aan een omroep als vereniging, maar aan thema’s en programma’s.”

Toch kan je je afvragen of ledenwerving niet dweilen met de kraan open is. De campagnes kosten tonnen en veel steunleden verdwijnen na een jaar al weer uit de kaartenbak. „Dat is niet helemaal waar”, zegt NCRV-directeur Coen Abbenhuis (48). „Als je nieuwe leden probeert te lokken met theelepeltjes, zoals we vroeger deden, zijn ze snel weg. Ze hoppen als het ware van cadeau naar cadeau. Werf je op basis van kracht - je programma’s, je thema’s - dan blijven de mensen langer lid.”

Bovendien vindt Abbenhuis dat het ledental op zich niet bepalend is voor de invloed van een omroep. „We bereiken veel meer mensen dan alleen onze achterban. Honderdduizenden niet-leden maken regelmatig gebruik van onze diensten en programma’s. Als je alleen al ziet hoeveel mensen dagelijks hun mening geven op onze site stand.nl.” Een getalscriterium mag, wat hem betreft, in de mediawet opgenomen blijven, maar dat moet worden aangevuld met andere maatstaven: internetgebruik, aantrekkingskracht van evenementen en kijkcijfers.

Maar ook op het terrein van kijkcijfers maakt de NCRV een moeilijke periode door. Kijkcijferhits als ’Man bijt hond’, ’Netwerk’ en Rik Felderhof verdwenen afgelopen september naar het slecht bekeken Nederland 2. Het nieuwe uitzendschema, waarbij de omroepen hun vaste (thuis)net verloren en de programma’s als strooigoed over de drie publieke zenders werden verdeeld, lijkt voor de NCRV het slechtst uit te pakken.

Heeft de omroep een kat in de zak gekocht? Abbenhuis: „Zo kan je dat niet zeggen. Veel van onze programma’s zijn informatief of levensbeschouwelijk van aard en horen thuis op het verdiepende net Nederland 2. Alleen jammer dat die zender nog steeds geen duidelijk profiel heeft, waardoor er te weinig mensen naar kijken. Programma’s als ’Man bijt hond’ en Rik Felderhof had ik graag op het brede Nederland 1 gehouden, maar daar gaan we niet meer over als omroep. Dat beslist de Raad van Bestuur.”

Geen kat in de zak? De NCRV voert nota bene een rechtszaak tegen de Raad om het nieuwe uitzendschema een halt toe te roepen? Born: „Dat zijn twee verschillende dingen. We proberen zo goed mogelijk samen te werken. Aan de andere kant willen we wel graag weten of de Raad zijn bevoegdheden niet te buiten is gegaan.”

Wie zijn oor te luister legt bij NCRV-medewerkers proeft onrust over het uitblijven van nieuwe kijkcijferhits. Er wordt te veel geteerd op oude, sleets geraakte successen zoals ’De rijdende rechter’ en ’Taxi’, is de kritiek.

„De vernieuwing is de afgelopen jaren een beetje blijven liggen”, erkent Abbenhuis. „Dat komt doordat we samen met de KRO en de EO een vast net hadden, Nederland 1, waar we dingen aan elkaar konden overlaten. Nu we er helemaal alleen voor staan, en in feite elkaars concurrenten zijn geworden, hebben we de vernieuwing wel degelijk ingezet. ’Hello Goodbye’ is daar een voorbeeld van. Bovendien beginnen we in september met ’Babyboom’, een programma waarin Caroline Tensen honderd stellen met een kinderwens volgt.”

NCRV-medewerkers kijken met enige jaloezie naar de KRO. Die omroep mocht wél grotendeels op Nederland 1 blijven en scoort daar met ’Boer zoekt vrouw’, ’Memories’ en ’De Reünie’ de hoogste kijkcijfers. De KRO heeft duidelijk gekozen voor emotie-televisie, net zoals de VARA (cabaret, journalistiek) en de EO (geloof) heldere keuzes hebben gemaakt. Waar blijft de keuze van de NCRV? Born: „We hebben drie belangrijke thema’s: eigen verantwoordelijkheid, dat is typisch iets protestant-christelijks, verdraagzaamheid en samenhang.”

Abbenhuis: „’Rondom Tien’, ’Netwerk’ en ’Keyzer en De Boer’ gaan allemaal over die thema’s. We maken dus wel degelijk een keuze. Daarbij vinden we het belangrijk om niet alleen maar in te spelen op de vraag. We willen ook programma’s bieden die iets toevoegen.”

De inrichting van de voorzitterskamer lijkt die wijde blik te illustreren. Aan de wand een boekenplank met bijbels, op de vensterbank een borstbeeld van Swiebertje.

Born: „Wij protestanten zijn rationeel ingesteld. Die emotie-programma’s van de KRO zijn prachtig, maar ze passen niet bij ons. Zelfs onze grote showprogramma’s, zoals vroeger Johan Bodegraven – ja, ik ga nu heel ver terug in de tijd – bevatten toch altijd een stuk ratio, een link met de maatschappij.”

En de EO, is dat een voorbeeld? Born: „De EO gaat vooral over barmhartigheid en troost. De NCRV heeft meer oog voor rechtvaardigheid, dat is een belangrijk nuanceverschil. De ’c’ komt wat mij betreft pregnant genoeg tot uiting, maar we zijn niet uitsluitend op religie gericht. De NCRV staat voor goede verhoudingen waarin alle mensen tot hun recht komen.”

De christelijk-gereformeerde predikant heeft er vanuit die optiek geen enkele moeite mee dat de NCRV onder het motto ’Durf te geloven’ wervende spotjes uitzendt voor het homohuwelijk. „Als NCRV’er heb ik niks tegen het homohuwelijk. Als je ziet wat er in heterokring allemaal aan de hand is – seksueel geweld, verkrachting, enzovoort – kun je niet zeggen dat de homo’s het er de afgelopen jaren zo slecht vanaf hebben gebracht.”

Met het ’zwarte kousenmilieu’ waarin hij in Middelharnis opgroeide, heeft hij weinig meer. Glimlachend: „Ik denk dat ik in Middelharnis niet eens meer mag preken. Als ik in de auto zit hoor ik soms ’Het hijgend hert’ op hele noten. Dat raakt me dan, maar dat heeft meer met nostalgie dan met geloof te maken. Ik sta anders in de theologische werkelijkheid dan mijn EO-collega ds. Van der Veer. Ik voel geen affiniteit met de evangelische beweging. Ik ben een echte NCRV-man.”

Zou het à la de KRO/RKK geen idee zijn om de religieuze programmering helemaal over te laten aan de IKON, zodat de NCRV haar handen vrij heeft om het brede publiek te bedienen?

Abbenhuis: „Nee, wij willen levensbeschouwelijke programma’s als ’Tegenpolen’ en ’Schepper & co’ blijven brengen. Wel vinden wij dat de IKON zich veel te veel op het terrein van de omroepverenigingen begeeft. Een van de redenen om de

IKON op te richten was de uitzending van kerkdiensten, maar uitgerekend daarmee zijn ze opgehouden.”

Born: „Wij vinden dat interviewprogramma’s van Paul Rosenmöller niet tot de taak van de IKON behoren.” Abbenhuis: „Dat hebben we ook tegen IKON-directeur Martin Fröberg gezegd.” Born: „Maar hij luistert niet naar ons.”