Toverformule bevrijdt Wereldbank

De crisis rond het leiderschap van Paul Wolfowitz heeft de Wereldbank wekenlang in een wurggreep gehouden. Eindelijk is er weer lucht.

Paul Wolfowitz stapt op als topman van de Wereldbank. Hij heeft fouten gemaakt, maar deed dat te goeder trouw. En ook bij de bank zelf zijn fouten gemaakt. En ook dat was te goeder trouw.

Met die toverformule heeft het bestuur van de belangrijkste armoedebestrijder in de wereld een einde gemaakt aan de ergste crisis in het bestaan van de Wereldbank. Wolfowitz weigerde aanvankelijk vrijwillig op te stappen. En dat ondanks een spijkerharde conclusie van een ethische commissie van de bank, onder voorzitterschap van de Nederlandse bewindvoerder Herman Wijffels.

Die conclusie luidt dat Wolfowitz zijn eigen belang boven dat van de bank had geplaatst toen hij bankwerknemer en tevens vriendin Shaha Riza een baan buiten de bank aanbood, een functie opgetuigd met een promotie en een royale salarisverhoging. Vrij vertaald luidde het vonnis dat Wolfowitz zich schuldig had gemaakt aan nepotisme, een verschijnsel dat de bank en niet in de laatste plaats Wolfowitz zelf, in ontwikkelingslanden probeert te bestrijden.

De toverformule valt niet in goede aarde bij het personeel van de bank. De ruimte die Wolfowitz krijgt om met een geringere blaam de bank te verlaten dan hij eigenlijk verdient, wordt maar moeilijk gepruimd.

Het bankpersoneel, vele aandeelhouders van de bank, wetenschappers en klanten van de instelling hopen dat de opvolger niet meer wordt aangewezen op basis van het Amerikaanse staatsburgerschap maar vanwege kennis en kunde. Wolfowitz, die nu struikelt op de affaire Riza, stond al een jaar lang intern ter discussie en in kleine Europese kring hadden de bewindvoerders onderling eigenlijk al lang uitgemaakt dat de topman simpelweg niet over voldoende capaciteiten en visie beschikte om de bank te leiden.

De roep om een nieuwe leider ongeacht herkomst zal door de Amerikanen niet worden gehonoreerd. Onderdeel van de vertrekregeling van Wolfowitz is de afspraak met de regering Bush dat de nieuwe president opnieuw een Amerikaan is. Volgens een ongeschreven regel levert Europa de topman van zusterinstelling IMF, de toppositie bij Wereldbank is voor de VS.

Die afspraak is door Europa al ter discussie gesteld, maar de VS houden eraan vast. Wolfowitz wegwerken was al moeilijk genoeg, zo blijkt uit de commentaren die aandeelhouders van de bank gisteren gaven. De crisis had nog langer geduurd als de benoemingskwestie ook nog uitonderhandeld had moeten worden.

Herman Wijffels zei gisteren voor de nieuwszender RTL/Z dat de Amerikanen de kwestie vooral trokken in de sfeer van een Europees-Amerikaanse ruzie waarbij een oude rekening voor de inval in Irak zou zijn betaald. Tegen die achtergrond heeft het bestuur van de bank de eis over de opvolging door een Amerikaan maar geaccepteerd. Het verzet binnen en buiten de bank tegen de aloude regel is echter zo groot dat de VS wel met een zeer goede en voor iedereen acceptabele kandidaat moeten komen anders ziekt het conflict, dat nu verlost is van zijn hoofdrolspeler, nog jaren door.

Het ergste dat de bank kon overkomen is niet geschied. Wolfowitz wenste een stemming over zijn lot. Het risico was groot dat dan de aandeelhouders tegen elkaar waren uitgespeeld. Die dreigende tweespalt had de toch al beschadigde bank voor jaren lamgelegd.