Liever één strategie dan één Randstad

Een sterkere Randstad, niemand is daar tegen. Maar die sterke Randstad komt er eerder als de Randstadprovincies één strategie gaan volgen.

De Adviescommissie Versterking Randstad (Commissie- Kok) wil de Randstad terug in de top-5 van Europese stedelijke regio’s. Daarvoor zijn een Randstadstrategie en afname van bestuurlijke drukte nodig. De commissie-Kok pleit voor één Randstadbestuur. Die Randstadstrategie is een prima idee, maar een Randstadbestuur is onnodig en een brug te ver.

De commissie verwoordt een wens van velen. De wens tot een slagvaardiger bestuur is echter allerminst nieuw. In september 2006 kwam de commissie-Burgmans, onder leiding van ex-topman van Unilever Antony Burgmans (op verzoek van de vier grote steden) in de nota met de geweldige naam G4@RandstadHolland.EU met eenzelfde soort advies. Verder terug in de historie is de wens tot bestuurlijke samenwerking bijvoorbeeld bijna twintig jaar geleden al te vinden in de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening (1988) en bij de commissie-Montijn (1989).

De commissie-Kok brengt dus geen nieuwe boodschap maar het moment waarop zo’n zware commissie haar advies uitbrengt is uiteraard, net nu beslissende gesprekken over de formatie in volle gang zijn, perfect gekozen.

Vergeleken met de nota van de commissie-Burgmans van een half jaar geleden is de nota van Kok aanzienlijk beknopter, minder analytisch, minder detaillistisch, minder prozaïsch. Burgmans noemde toen concrete maatregelen, zoals de realisatie van glasvezelnetwerken, de vermindering van schooluitval, de hogesnelheidslijn naar Duitsland terug op de agenda en completering van de Ring Utrecht. Kok staat uiteindelijk maar één ding voor ogen: het bestuur moet op de schop. En om dat zo duidelijk mogelijk voor het voetlicht te krijgen is alle poespas, alle detail, alle concreetheid geschrapt: alles werkt in de richting van die ene bestuurlijke conclusie.

Maar als we weten dat de Randstad het relatief slechter doet dan een aantal jaren geleden, als we het eens zijn met het streven om de Randstad te versterken, als we vinden dat huidige besturen daar te weinig aan doen, is een Randstadbestuur dan wel de logische consequentie?

In het rapport wordt diverse keren gezegd dat het niet de bedoeling is om het nieuwe Randstadbestuur over alles te laten gaan. Dan is het wel de vraag of er zoveel bestuurlijke drukte wordt vermeden als de huidige randstadprovincies opgaan in één nieuw Randstadbestuur en de rest van de provinciale taken wordt verdeeld over stad en centrale overheid. Waar wordt het dan precies minder druk? Drie provincies minder, maar zijn die nu echt zo druk?

Goed, met het instellen van een Randstadprovincie of Randstadbestuur zullen conflicten tussen Randstadprovincies verdwijnen (al zijn er nog heftige conflicten met aangrenzende provincies mogelijk). Maar de steden houden (terecht) hun bestuur en verantwoordelijkheden (voor bijvoorbeeld de stedelijke vernieuwing) en de centrale overheid blijft verantwoordelijk voor zaken als onderwijs, wetenschap, kennis, innovatie, arbeidsmarkt en welzijn, immigratie en integratie.

Maar naast al deze overheden zijn er ook nog de mondige burgers, de marktpartijen (inclusief de woningcorporaties die sterk van zich doen spreken), grote organisaties (investeerders, bouwondernemingen) en belangengroeperingen die hun woordje willen en zullen blijven meespreken. Het blijft bestuurlijk dus druk, zeker als je ’bestuur’ ziet als meer dan alleen de verschillende overheidslagen.

Stel nu dat het krachtige nieuwe Randstadbestuur komt met plannen om de Randstad weer in die gewilde top-5 te krijgen, bijvoorbeeld door een grote uitbreiding van Schiphol, het maken van een grote extra Maasvlakte, het verdubbelen van snel- en spoorwegen, het volbouwen van het Groene Hart (want we hebben meer aantrekkelijke bouwlocaties nodig) – gaat zo’n plan dan gelijk van start en hebben we binnen de kortste keren een meer competitieve Randstad? Ik vrees van niet.

Ideeën, ja zelfs besluiten van het Randstadbestuur zullen bijna per definitie op weerstand stuiten van al die mensen en organisaties die er (terecht) ook iets over willen zeggen. Dan kun je als Randstadbestuur, als Randstad en als Nederland vrij snel met lege handen komen te staan en ben je net zo ver van huis als nu.

Is er een alternatief voor een Randstadbestuur? Ja, en dat wordt interessant genoeg aangedragen door de commissie-Kok zelf: een programma voor de Randstad, een Randstadstrategie. Een strategie die is gericht op bereikbaarheid, woon-, werk- en leefklimaat, kennis en innovatie, zoals de commissie zelf aangeeft. Maar, en dat staat niet in de nota, die moet niet worden opgesteld door een nieuwe Randstadautoriteit, maar door een prachtig conglomeraat van verschillende (bestaande) overheden (steden, provincies en Haagse departementen), belangengroeperingen en andere organisaties.

Kortom: streef naar onmiddellijk naar een breed gedragen Randstadstrategie. Die is vanuit het oogpunt van beleidslegitimatie en democratie te verkiezen boven een nieuw orgaan (en alle rompslomp die het afschaffen van bestaande organen met zich meebrengt) dat slechts ten dele de bestuurlijke drukte zal laten afnemen.