Succes grazers hangt af van gedrag mensen

Je kunt tegenwoordig geen natuurgebied inlopen of je komt grote grazers tegen. De harige beesten zien er niet alleen leuk uit, ze houden ook de begroeiing in toom. Maar een succes zijn ze pas als de mens zich normaal gedraagt.

Simone van den Boogaart is vorig jaar afgestudeerd aan de Wageningen Universiteit op de interactie tussen Hooglanders en mensen. In de Veluwezoom bij Arnhem onderzocht ze hoe Hooglanders op recreanten reageren. Ze bekeek tegelijk hoe mensen zich gedragen tegenover de dieren.

Over de runderen valt niets vreselijks te melden. „Het zijn heel rustige dieren, ze schudden hooguit wat dreigend met hun kop, maar eigenlijk negeren ze de meeste wandelaars.”

De onderzoekster was eerder verbaasd over het gedrag van mensen. „Je ziet de meest vreselijke dingen gebeuren. Terwijl ik met een ouder stond te praten liep zijn kind van vier op een enorme stier af. De vader liet het gewoon gebeuren, ze hadden achter hun huis ook een weiland met runderen, dus zijn kinderen waren niet bang, zei hij. Dat mensen helemaal geen gevaar zien, vind ik wel vrij schokkend.”

In de afgelopen 25 jaar zijn in alle 150 gebieden met grote grazers zo’n twintig ongevallen geweest, waarvan vijf met ernstige gevolgen. In 2000 werd een peuter in zijn hoofd gebeten door een Konikpaard, een 72-jarige mevrouw ging in 2004 op de horens van een Hooglander en in 2005 overleed een Duitse toerist, maar het is niet duidelijk of de aanwezige runderen zijn hartaanval veroorzaakten. Een hond is wel eens aangevallen, maar achteraf bleek dat een andere hond de dag ervoor al voor onrust had gezorgd. Kennelijk vergeten runderen niet snel. Zo kunnen onschuldige wandelaars ook de dupe worden van een voorganger die brood heeft uitgedeeld.

De risico’s zijn bijna verwaarloosbaar. Zeker als je ze afzet tegen andere ongelukken, zegt Harm Piek van Natuurmonumenten. Alleen al onder wandelaars raken jaarlijks 22.000 mensen gewond en spelen in een speeltuin gaat 6800 keer mis. Zeker 15.000 mensen lopen jaarlijks de ziekte van Lyme op door tekenbeten. Waarom dan zo'n onderzoek? Piek: „We nemen onze verantwoordelijkheid. Als er iets gebeurt zijn we als beheerder aansprakelijk.”

Dus hangen er nu waarschuwingen op de hekken. Voeren is stom en nog slecht voor de beesten ook. Aaien is helemaal uit den boze. Wandelaars moeten 25 meter afstand houden, geen kuddes doorkruisen en honden aanlijnen. Bij pannekoekhuis de Carolinahoeve heeft Natuurmonumenten voor de zekerheid paden afgerasterd en verlegd. Harm Piek: „Eerst moesten de wandelaars langs een bomenrij, waar de runderen in de zomer liggen te herkauwen. Je moet de kat niet op het spek binden.”

Zo er al risico's zijn, dan zijn ze bij het pannekoekhuis het grootst. Daar komen runderen én veel mensen én drukke kinderen. Van den Boogaart: „De dieren zijn gewend aan bezoekers, pas als je op acht meter afstand komt, kijken ze op en ze laten je zelfs tot twee meter naderen voordat ze gaan dreigen. Maar hun gedrag blijft onvoorspelbaar. Als het misgaat, kom je niet makkelijk weg.” De onderzoekster hoefde zich maar één keer uit de voeten te maken. „Voor een grote koe, die als een tante op de kleintjes lette. Na drie kwartier van mijn proefjes was zij het echt wel zat.”