’Vrijgesproken verdachte moet altijd schadevergoeding krijgen’

Rechters kennen te weinig schadevergoedingen toe aan mensen die zijn vrijgesproken, vindt professor Simon Stolwijk. Het recht daarop zou in de wet moeten worden vastgelegd.

Wie nu is vrijgesproken, moet aantonen dat er een reden is om schadevergoeding te krijgen.

Wat er daarna gebeurt, is volgens Stolwijk ’volstrekt onvoorspelbaar’. Het komt voor dat rechters een verzoek om schadevergoeding afwijzen, suggererend dat de ex-verdachte eigenlijk zelf de verdenking op zich heeft geladen. Of dat zijn proceshouding niet deugde, of dat hij niet écht onschuldig is maar dat er gewoon te weinig bewijs is.

Stolwijk meent dat niet moet worden gekeken naar de reden voor de vrijspraak. Iemand is na een vrijspraak nu eenmaal juridisch onschuldig. „De ex-verdachte moet nu maar bewijzen dat hij echt onschuldig is. Dat is al in het proces aan de orde geweest. Vrijspraak is echt vrijspraak. Het is onjuist om te stellen dat iemand ’toch een beetje verdacht’ is.” Volgens de vertrekkend professor zijn de kosten voor de stadaard schadevergoeding heel goed uit de algemene middelen te betalen.

In zijn afscheidscollege, gisteren aan de Universiteit van Amsterdam, stelde professor Stolwijk ook dat vrijspraak ten onrechte vaak wordt gezien als een nederlaag voor het Openbaar Ministerie. Als iemand wordt veroordeeld, is er meestal weinig ophef over, zei hij, maar een vrijspraak wordt gewantrouwd. Ten onrechte, meent de rechtsgeleerde. Juist met vrijspraken maken rechters onderscheid tussen schuld en onschuld en dat is een wezenlijk onderdeel van ons rechtssysteem.

Van de ongeveer 130.000 strafzaken per jaar, zegt Stolwijk, eindigen zo’n vierduizend zaken in een vrijspraak.

Schadevergoeding na vrijspraak is een omstreden onderwerp. In Nederland komen steeds vaker verzoeken daartoe binnen. Rechters honoreren die in een aantal gevallen wel, maar dat gaat dan om – zoals in de wet vastgelegd – een schadevergoeding per dag dat de onschuldige in de cel heeft gezeten en eventueel proceskosten. Immateriële schade die een vrijgesprokene zegt te hebben geleden door de vervolging, wordt vrijwel nooit toegekend.

De gedachte daarachter is dat iemand geen onrecht wordt aangedaan als hij wordt verdacht van een strafbaar feit.