Klederdracht ging met mode mee

Je ziet steeds minder klederdracht, maar er zijn nog steeds vrouwen – en enkele mannen – die zich in traditionele kleding hullen. ’Staphorst’ roept iedereen dan meteen. Of ’Volendam’ of ’Spakenburg’. Maar ook in Huizen, in Scheveningen, op de Veluwe en in Zeeland dragen vooral oudere vrouwen de voor hun woonplaats of regio kenmerkende dracht.

Aan het begin van de 20ste eeuw, toen ook het platteland ging verstedelijken, dacht men dat met andere tradities van het platteland ook de dracht zijn langste tijd had gehad. Mede daarom werd in 1912 het Nederlands Openluchtmuseum opgericht. Dat bewaart nu de grootste verzameling streekgebonden kleding en sieraden van Nederland. Het Streekdrachtenboek, dat in samenwerking met het Openluchtmuseum is verschenen, is helemaal gebaseerd op die collectie.

Dat betekent, erkennen samenstellers Adriana Brunsting en Hanneke van Zuthem, dat niet elke streek op dezelfde manier aan bod komt. Daarom zijn ze thematisch aan de slag gegaan, waardoor ook veel over het leven van de dragers wordt verteld.

Rouw en kleding zijn nauw met elkaar verbonden. In sommige plaatsen gelden nog streng in acht genomen regels. Er is kleding voor zware rouw en lichte rouw.

Als je wat ouder was, zoals mijn Veluwse grootmoeders, liep je voortdurend in rouwdracht omdat er weer een broer, zuster, zwager of schoonzus was overleden.

De kostuums wisselden naar moment van de week of karakter van de dag. De ene opoe droeg alle dagen een zwart mutsje met oorijzer en op zondag een nette ’tipmuts’. De andere opoe bewaarde de witte plooimuts voor feestelijke gelegenheden en de zondagse kerkgang.

Oorijzers zijn vanuit de steden, waar ze in onbruik raakten, verhuisd naar het platteland. Ze zien er niet altijd hetzelfde uit. De geschiedenis van de oorijzers laat, zeggen de samenstelsters, de ontwikkeling van de streekdracht zien. De dracht bestaat niet uit oeroude kostuums die nooit veranderden, maar gaat op eigenwijze manier met de mode mee.

Het Streekdrachtenboek, uitg. Waanders, Zwolle, ISBN 9040082693 euro 14,95.